2030 жылға дейін капитал нарығын дамытуға бағытталған 35 бастама ұсынылды. Оның ішінде шағын және орта бизнестің IPO-ға шығуын жеңілдету, инвестициялық қорларды дамыту, бағалы қағаздарды қарызға беру тетігін енгізу және шетелдік инвесторлардың қазақстандық акцияларға қолжетімділігін арттыру шаралары бар.
Капитал нарығын дамытудың 2026–2030 жылдарға арналған бағдарламасының жобасын Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Ұлттық Банкпен, нарық қатысушыларымен және сарапшылар қоғамдастығымен бірлесіп әзірледі.
Құжат жеті бағыт бойынша 35 бастаманы қамтиды.
ШОБ-тың IPO-ға шығуы жеңілдетіледі
Бағдарламада шағын және орта бизнестің акциялар нарығына шығуын қолдау үшін листинг демеушісі институтын енгізу ұсынылып отыр.
Демеуші компания:
бизнестің биржаға шығуға дайындығын бағалайды;
дайындық жоспарын әзірлейді;
инвестициялық банк, аудитор және заң консультанттарының жұмысын үйлестіреді;
листингтен кейін компанияны сүйемелдейді;
ақпаратты ашу және инвесторлармен коммуникация мәселелеріне көмектеседі.
Бұл ретте демеуші биржа мен реттеуші алдындағы компанияның листингке дайындығының сапасына жауап береді.
IPO шығындарына салықтық жеңілдік болуы мүмкін
Жергілікті IPO-ларды ынталандыру үшін компаниялардың акцияларын алғашқы орналастыруға тікелей байланысты шығындарды салық салынатын табыстан шегеру мүмкіндігі қарастырылуда.
Оған инвестициялық банктердің, аудиторлар мен заң консультанттарының қызметіне жұмсалған шығындар кіруі мүмкін.
Сонымен қатар акцияларының белгілі бір бөлігін еркін айналымда ұстайтын жария компаниялар үшін корпоративтік табыс салығының мөлшерлемесін уақытша төмендету мүмкіндігі зерттелуде.
Қолдау көлемі орналастырудың көлеміне және оның қайталама нарықтың өтімділігіне қосатын үлесіне байланысты болуы мүмкін.
Қазақстандық инвесторларға шетелдік IPO-ларға қатысу мүмкіндігі кеңейеді
Қазақстандық компаниялардың акциялары шетелде орналастырылған жағдайда жергілікті инвесторлардың оларға қатысу тәсілдерін жеңілдету ұсынылады.
Қазіргі кездегі жергілікті орналастырудың міндетті ең төменгі үлесінің орнына эмитентке қазақстандық инвесторларға KASE немесе AIX арқылы шетелдік ұсыныспен салыстырмалы шарттарда қатысу мүмкіндігін қамтамасыз ету міндетін жүктеу ұсынылады.
Ал жергілікті орналастырудың нақты көлемі инвесторлардың сұранысына қарай анықталмақ.
Квазимемлекеттік компаниялар үшін бөлек талап сақталады. Олардың IPO және SPO өткізу кезінде бөлшек инвесторларға арналған міндетті жергілікті транш қарастырылады. Оның ең төменгі көлемі мен акцияларды бөлу қағидалары алдын ала жариялануы тиіс.
Халықтың сұранысы жоғары болған жағдайда бөлшек инвесторларға арналған үлес ұлғайтылуы мүмкін.
Жаңа форматтағы акционерлік қоғам пайда болуы мүмкін
Бағдарламада серіктестік пен толыққанды жария акционерлік қоғамның арасындағы жария емес акционерлік қоғамның жеңілдетілген нысанын енгізу мүмкіндігі қарастырылған.
Мұндай компанияларға:
акциялардың әртүрлі санаттарын шығару;
қызметкерлерге арналған опциондық және айырбасталатын құралдарды пайдалану;
капитал көлемі мен корпоративтік басқаруға қатысты икемді талаптарды қолдану мүмкіндігі беріледі.
Компания белгіленген мөлшер мен акционерлер санына жеткенге дейін директорлар кеңесін құру міндетті болмауы мүмкін.
Акцияларды жария орналастыру компания толыққанды акционерлік қоғамға қайта құрылғаннан кейін ғана жүзеге асырылады.
Инвестициялық қорлардың жаңа түрлері пайда болады
Ұжымдық инвестициялар нарығын кеңейту де жоспарланып отыр.
Жаңа заңнама ақша нарығы қорларын, облигациялық және индекстік қорларды, салалық және тақырыптық стратегияларды, сондай-ақ жылжымайтын мүлік қорларын дамытуға жағдай жасауы тиіс.
Сонымен қатар инвесторларға арналған инвестициялық өнім туралы ақпараттың бірыңғай стандарты енгізілуі мүмкін.
Өнімді сатып алмас бұрын инвесторға оның:
инвестициялық стратегиясы;
тәуекел деңгейі;
тарихи кірістілігі;
өтімділігі;
комиссиялары
көрсетілген қысқаша стандартты құжат беріледі.
Бұл әртүрлі басқарушы компаниялардың өнімдерін салыстыруды жеңілдетуге тиіс.
Шетелдік инвесторларға Қазақстан акцияларына қолжетімділік жеңілдейді
Шетелдік инвесторлардың қазақстандық акцияларға халықаралық депозитарлық инфрақұрылым арқылы қол жеткізуін жеңілдету жоспарланып отыр.
Инвесторларға есеп айырысу, дивиденд алу, корпоративтік іс-шараларға және дауыс беруге қатысу сияқты операцияларды халықаралық нарықта қолданылатын тетіктер арқылы жүзеге асыру мүмкіндігі берілуі мүмкін.
Сонымен қатар электрондық құжаттар мен электрондық апостильді пайдалану, қашықтан сәйкестендіру және халықаралық депозитарийлер мен жаһандық кастодиандар жүргізген клиентті тексеру нәтижелерін тану ұсынылады.
Бағалы қағаздарды қарызға беру нарығы құрылады
Қайталама нарықтағы сауда белсенділігін арттыру үшін бағалы қағаздарды орталықтандырылған түрде қарызға беру тетігін құру ұсынылды.
Мысалы, БЖЗҚ, инвестициялық қорлар мен сақтандыру ұйымдары өздеріндегі бағалы қағаздарды басқа нарық қатысушыларына уақытша беріп, қосымша табыс таба алады.
Ал қарыз алушылар бұл қағаздарды жабық қысқа сатылым, хеджирлеу және төрелік операцияларда пайдалана алады.
Ол үшін қажетті нарықтық инфрақұрылым құрылады.
Маркет-мейкерлерге арнайы режим енгізіледі
Маркет-мейкерлердің қызмет ерекшеліктерін ескере отырып, олар үшін пропорционалды реттеу режимін енгізу жоспарланып отыр.
Олардың жұмысы орташа спрэд, өтінімдердің тереңдігі, екіжақты баға белгілеулерін қолдау ұзақтығы және ұсынылған өтімділік көлемі сияқты нақты көрсеткіштер арқылы бағаланады.
Экономикалық ынталандыру да осы көрсеткіштердің орындалуына байланысты болуы мүмкін.
Компаниялар туралы талдау көбейеді
Орташа компаниялар туралы тәуелсіз аналитикалық материалдардың санын арттыру үшін демеушілік талдамалық қамту бағдарламаларын дамыту ұсынылып отыр.
Бұл ретте талдаушылардың тәуелсіздігіне және мүдделер қақтығысын басқаруға талаптар белгіленеді.
Сондай-ақ компаниялар туралы стандартталған корпоративтік деректердің бірыңғай массивін құру көзделген. Ол аналитикалық материалдарды автоматтандырылған түрде дайындауға мүмкіндік береді.
Секьюритилендіру нарығы дамытылады
Бағдарлама кредиттік портфельдерді облигацияларға айналдыруға мүмкіндік беретін секьюритилендіру нарығын дамытуға да бағытталған.
Бұл банктер мен басқа кредиторларға бұрын берілген кредиттерді нарықтық құралдарға айналдырып, жаңа кредиттер беруге ресурстар босатуға мүмкіндік береді.
Ол үшін активтерді беру тәртібін күшейту, портфельдердің құрамы мен сапасы туралы ақпаратты ашу талаптарын стандарттау және төлемдерді резервтік қамтамасыз ету тетігін енгізу жоспарланып отыр.
Сонымен бірге бастапқы кредитор берілген портфель тәуекелінің бір бөлігін өзінде сақтайды.
Цифрлық қаржы активтері нарығы кеңейеді
Цифрлық қаржы активтері нарығын дамыту бойынша да жаңа шаралар ұсынылған.
Олардың қатарында есеп айырысудың түпкіліктілігін заңнамалық тұрғыда бекіту, платформа операторлары, банктер және есептік инфрақұрылым арасындағы өзара іс-қимыл тәртібін анықтау бар.
Біліктілігі жоқ инвесторларды қорғау талаптары мен олардың инвестиция көлеміне қойылатын шектеулер де нақтылануы мүмкін.
Жасыл және исламдық қаржы дамытылады
Орнықты қаржыландыру саласында жобаларды жіктейтін бірыңғай ұлттық сыныптама енгізу жоспарланып отыр.
Қолданыстағы жасыл таксономия әлеуметтік жобаларды жіктеу тәсілдерімен толықтырылуы мүмкін. ESG-ақпаратты ашу мен оны тәуелсіз тексеруге қойылатын талаптар да дамытылады.
Исламдық қаржы бойынша мемлекеттік исламдық бағалы қағаздарды шығару үшін олардың Бюджет кодексіндегі мәртебесін және мемлекеттік мүлікті пайдалану тәртібін анықтау ұсынылған.
Бұл корпоративтік исламдық құралдарға бағдар болатын мемлекеттік шығарылым қалыптастыруға мүмкіндік беруі тиіс.
Бағдарлама 2030 жылға дейін іске асырылады
Капитал нарығын дамытудың 2026–2030 жылдарға арналған бағдарламасы 2030 жылға дейін кезең-кезеңімен іске асырылмақ.
Бағдарлама авторларының бағалауынша, ұсынылған шаралар бизнес үшін қаржы тартуды жеңілдетіп, инвесторлар үшін қолжетімді құралдардың санын көбейтуге, қайталама нарықтың өтімділігін арттыруға және капитал нарығының жаңа сегменттерін дамытуға мүмкіндік береді.
Бастамалар бірден емес, олардың нәтижелері мен тәуекелдерін тұрақты бағалау арқылы дәйекті түрде енгізіледі.