Қазақстанда Ұлттық тауарлар каталогын (ҰТК) енгізу мәселесі талқылануда. Бұл – тауар айналымын реттеуге, нарықтың ашықтығын арттыруға және салық түсімдерін көбейтуге бағытталған ауқымды цифрлық жүйе. Орталық Азия Қонақжайлық қауымдастығы республикалық бірлестігінің мәліметінше, бұл бастама шағын дүкендердің жаппай жабылуына әкелуі мүмкін.

ҰТК деген не және не үшін керек?

ҰТК – әрбір тауарға бірегей NTIN-код берілетін және оның толық сипаттамасы енгізілетін орталықтандырылған база. Онда тауардың құрамы, шыққан елі, бренді, өлшем бірлігі сияқты мәліметтер көрсетіледі.  

Жүйенің мақсаты:

• тауарлардың қайталануын болдырмау  
• құжат айналымындағы қателерді азайту  
• контрафакт пен «көлеңкелі» схемалармен күресу  
• ҚҚС түсімдерін арттыру  

Яғни бұл – сауданы толық цифрландыруға бағытталған қадам.

Бизнеске артық жүктеме  

Кәсіпкерлердің пікірінше, ҰТК шағын бизнес үшін тым күрделі әрі қымбат жүйе.  

Бағалау бойынша:

• бастапқы шығын – 1 млн теңгеге дейін  
• жыл сайынғы шығын – тағы шамамен 1 млн теңге  

Бұл шығындарға бағдарламалық қамтамасыз ету, жабдықтар, қызметкерлер және қызмет көрсету кіреді.

Кәсіпкерлердің болжамы бойынша:

• дүкендердің 30–70% жабылуы мүмкін  
• нәтижесінде 100–300 мың жұмыс орны қысқарады  
• ауылдарда азық-түлік сататын дүкен қалмайды
• ірі желілердің үлесі артады  
• бәсекенің азаюынан баға өседі    

Қазақстанда қазір шамамен 178 мың шағын сауда нүктесі бар, онда 600–800 мың адам жұмыс істейді.

Бизнес не ұсынады?

Кәсіпкерлер мынадай ұсыныс айтады:

• шағын дүкендерді ҰТК-дан босату (мысалы, 100 ш.м дейін немесе айналымы 100 млн теңгеге дейін)  
• немесе жеңілдетілген режим енгізу  

ҰТК – экономиканы ашық етуге бағытталған маңызды бастама. Бірақ шағын бизнестің мүмкіндіктері ескерілмесе, ол кері нәтиже беруі мүмкін.  

Негізгі мәселе – бақылау мен кәсіпкерлікті дамыту арасындағы тепе-теңдікті табу. Бұл тек «үй жанындағы дүкендердің» ғана емес, бүкіл бөлшек сауда нарығының болашағына әсер етеді.