Күрделі жұмыс кестесі, технологиялар мен қашықтан жұмыс істеу жұмыс пен жеке өмірді бір арнаға тоғыстырды. Қазақстандықтар дәстүрлі work-life balance моделінен бас тартып, икемді work-life blend тұжырымдамасын жиі таңдай бастады. Мұны HeadHunter Орталық Азия жүргізген сауалнама нәтижелері дәлелдейді.
Work-life blend дегеніміз не?
Work-life blend — бұл ретсіздік не «24/7 жұмыс» дегенді білдірмейді. Бұл – жұмыс пен жеке өмір бір-біріне қарсы қойылмай, біртіндеп үйлесетін тәсіл. Мысалы, таңертең – спорт, түстен кейін – жұмыс міндеттері, одан кейін – үй шаруалары немесе дәрігерге бару, кешке – клиентпен телефон арқылы сөйлесу. Мұның барлығы – бір күннің толық құрамдас бөлігі.
Work-life balance тәсілінде міндеттер мен рөлдер айқын бөлінсе, ал blend тәсілі көбірек еркін және табиғи ырғақты ұсынады. Бұл тәсілде күндіз жеке мәселелерге көңіл бөлу үшін кінә сезімі болмайды — ең бастысы, барлық тапсырмалар сапалы әрі уақытында орындалуы керек.
Неліктен blend барған сайын танымал бола түсуде?
Күрделі жұмыс кестелері, мессенджерлер және қашықтан жұмыс істеу сияқты факторлар «жұмыс» пен «жеке өмір» арасындағы шекараны айқындықсыз қалдырады. Пандемиядан кейін тепе-теңдік сақтаудың қиындығы анықталды, ал жұмыс пен жеке өмірді бір-біріне кіріктіру шынайы әрі мүмкін болатын тәсіл болып табылады.
Қазақстандықтардың осы принциптерге қаншалықты сәйкес келетінін анықтау мақсатында HeadHunter (hh.kz) 500-ден астам қазақстандықпен сауалнама өткізді. Негізгі қорытындылар — төменде.
Қазақстандықтар күнін қалай ұйымдастырады?
— Тапсырмалар арасында ауысып жұмыс істей аламын — ең бастысы, барлық міндеттер уақытында орындалуы керек — 48%
— Нақты бөліп қарастырамын: жұмыс — тек жұмыс уақытында, жеке өмір — кейінірек — 35%
— Жұмыс міндеттері көбінесе жеке уақытқа кіріп кетеді — 16%
— Барлығы араласып кетеді, бірақ мен үшін бұл қолайлы — 14%
— Басқасы — 1%
*Әр респондент бірнеше жауап нұсқасын таңдай алды
Қорытынды: икемділік жаңа нормаға айналуда. Респонденттердің тек үшінші бөлігі нақты жұмыс кестесін ұстанады, ал шамамен жартысы жеке өмір мен жұмыс міндеттерін күні бойы еркін үйлестіріп жүр.
Жеке уақыттағы жұмыс хабарламалары жайлы не айтуға болады?
— Егер бұл шұғыл болса, жауап беремін — 55%
— Бұл мені мазаламайды, мен әрқашан байланыстамын — 33%
— Өте қолайсыз — елемеуге тырысамын — 17%
— Кейде оқимын, бірақ жауап бермеймін — 12%
— Басқасы — 1%
*Әр респондент бірнеше жауап нұсқасын таңдай алды
Қорытынды: адамдар қарым-қатынаста икемді бола түсуде: көпшілік жұмыс орнынан тыс шұғыл мәселелерге жауап беруге дайын, бірақ жеке шекараларын сақтайды. Тек әрбір алтыншы адам ғана жұмыс уақытынан тыс жұмысты толығымен алып тастайды.
Blend әлде balance — қайсысы қолайлы?
— Balance-ке көбірек жақынмын, бірақ икемділікті де қолдаймын — 38%
— Blend-ке жақынмын — осылай өмір сүру әлдеқайда оңай — 33%
— Тек balance — маған рөлдерді бөлу маңызды — 28%
— Толығымен blend-ке сүйенемін — бұл менің стилім — 5%
*Әр респондент бірнеше жауап нұсқасын таңдай алды
Қорытынды: сауалнамаға қатысқан респонденттердің 70%-дан астамы икемділіктің маңыздылығын растайды. Тепе-теңдік ұстанушылары да кейде ауытқуларға жол береді. Бұл күнді мінсіз жоспарлаудан гөрі шынайы тәсілге ауысуды білдіреді.
Жұмыс уақытында жеке істерге — рұқсат етіле ме?
— Тек ерекше жағдайларда — 37%
— Кейде қолданамын — қалай болғанда, мен де адаммын — 35%
— Мен толықтай қолдаймын — ең бастысы нәтиже, ал жұмыс сағаттары емес — 28%
— Бұл дұрыс емес — жұмыс уақыты тек жұмысқа арналған болуы керек — 10%
*Әр респондент бірнеше жауап нұсқасын таңдай алды
Қорытынды: Қазақстандықтардың 63%-ы жұмыс уақыты барысында жеке мәселелерін шешуге мүмкіндік береді. Бұл тағы бір дәлел: қатаң шектер алынып тасталады, ал бірінші орынға сенім мен нәтижеге деген жауапкершілік шығарылады.
Work-life blend әдісі кімдерге қолайлы?
Бұл әдіс әсіресе келесілер үшін тиімді:
- икемді жұмыс кестесі бар мамандар (кәсіпкерлер, фрилансерлер, басшылар);
- ата-аналар мен отбасы міндеттерін басты орынға қоятын адамдар;
- пайдалы дағдыларды дамытуға тырысатын адамдар: спорт, білім алу, хобби;
- қатаң уақыт кестесін ұнатпайтын, бірақ нәтижені жоғары бағалайтын адамдар.
Егер сіз үшін тұрақты жұмыс кестесі, болжаушылық және тапсырмалардан толық демалыс маңызды болса, классикалық balance әлі де сізге сәйкес келетін әдіс болуы мүмкін
Өз blend-іңді қалай құруға болады: практикалық қадамдар
1. Өз күніңізді бақылап отырыңыз. Қай кезде энергияңыз артып, ал қай кезде шаршау сезімін сезінесіз? Бұл маңызды тапсырмаларды қашан шешу керектігін, ал қашан үзіліс жасау керектігін түсінуге көмектеседі.
2. Жұмысты блоктар бойынша орындаңыз. Таңертең — басты міндеттер, күндіз — қарым-қатынастар, кешке — күнделікті міндеттер. Бұл әдіс өнімділікті сақтау үшін оңайырақ.
3. Өзіңізді күтіңіз. Жаяу серуендеу, туыстармен сөйлесу немесе 10 минут кітап оқу — бұл «үзіліс» емес, жүйенің маңызды бөлігі.
4. Тәжірибелер жасап көріңіз. Шаршау үшін өзіңізді айыптамаңыз, жаңа ырғақтарды сынап көріңіз. Барлығы процесс барысында қалыптасады.
5. Ережелерді талқылаңыз. Әріптестеріңізбен және жақындарыңызбен сөйлесіп, қашан байланыста болатыныңызды және қашан мазаламаған дұрыс екенін шешіңіз.
Қорытынды
Work-life blend — бұл сән емес, қазіргі заман шындығының көрінісі. Бұл әдіс күн тәртібін өзіңізге ыңғайлы етіп құруға, икемділікте тұрақтылық сақтауға және маңызды нәрсені «кейінге қалдырмай» толық өмір сүруге мүмкіндік береді.
Қолданыңыз. Бақылаңыз. Реттеңіз. Жұмыс өмірдің бір бөлігі, бірақ толық өмір емес әлемде өзіңізге ыңғайлы ырғақты табыңыз.