2026 жылғы маусымда қазақстандықтар Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы (БЖЗҚ) жинақтарын жеке инвестициялық портфельді басқарушыларға (ИПБ) беру бойынша бұрын-соңды болмаған белсенділік танытты. БЖЗҚ деректері негізінде жүргізген есептеулерге сәйкес, орындалған өтініштердің саны да, аударылған қаражат көлемі де соңғы бес жарым жылдағы ең жоғары деңгейге жеткен.
Маусым айында БЖЗҚ жеке басқарушыларға қаражат аудару туралы 11,9 мың өтінішті орындады. Бұл мамырмен салыстырғанда 2,1 есе көп (5,7 мың өтініш). Ал аударылған қаражат көлемі 4,4 млрд теңгеден 14 млрд теңгеге дейін, яғни 3,2 есе өсті.
Осылайша, өтініштер саны мен сомасы 2021 жылдың 1 қаңтарынан бері, яғни зейнетақы жинақтарын Ұлттық банктің басқаруынан жеке компанияларға беруге мүмкіндік енгізілгеннен бергі ең жоғары көрсеткішке жетті.
Белсенділікке не әсер етті?
Маусым айында зейнетақы жүйесіне қатысты бірнеше маңызды жаңалық жарияланды. Атап айтқанда, 6 маусымда тұрғын үй жағдайын жақсарту мен емделуге пайдаланылатын зейнетақы жинақтарының ең төменгі жеткіліктілік шегі салымшының жасына қарай 79%-дан астам мөлшерде көтерілді.
Сонымен қатар азаматтарға болашақта зейнетақы жинақтарының 100%-ын жеке басқаруға беруге мүмкіндік жасалатыны белгілі болды. Дегенмен бұл норма іс жүзінде қыркүйек айынан бастап күшіне енеді.
Қаңтарда да өсім байқалған
Маусымдағы серпіліс соңғы уақыттағы алғашқы жағдай емес. Бұған дейін де 2026 жылдың қаңтарында өтініштер саны айтарлықтай көбейген болатын. Бұл кезең жеке басқарушыларға қойылатын талаптардың өзгеруімен тұспа-тұс келді.
Жаңа тәртіпке сәйкес, инвестициялық портфельді басқарушылардың табыстылығы енді нарықтық бенчмаркпен салыстырылады. Егер компанияның нәтижесі белгіленген көрсеткіштен төмен болса, айырманы өз капиталы есебінен өтеуге міндетті.
Жеке басқарудағы қаражат әлі де аз
Соған қарамастан, жеке басқарушылардың қарамағындағы зейнетақы активтері Ұлттық банкпен салыстырғанда әлі де өте аз. 2026 жылғы 1 маусымдағы мәлімет бойынша, жеке компаниялардың басқаруындағы активтер көлемі 110 млрд теңгені, ал Ұлттық банктің басқаруындағы қаражат 26,4 трлн теңге.
Қазір Қазақстанда зейнетақы активтерін басқаратын алты жеке компания жұмыс істейді. Олардың бесеуі соңғы 12 айда Ұлттық банкке қарағанда жоғары табыстылық көрсетті. Ұлттық банктің көрсеткіші 11,46% болса, осы кезеңдегі инфляция 10,4% болды.