2025 жылдың қаңтар–маусым айлары аралығында Қазақстанға тікелей шетелдік инвестицияның келуі шамамен 893,6 млн долларды құрады. Алайда тоқсандық динамика күрт өзгерген: бірінші тоқсанда айтарлықтай өсім байқалса, екінші тоқсанда 1,9 млрд доллар көлемінде таза ағынның кері кетуі тіркелді.
Басты фактор — АҚШ юрисдикциясындағы компаниялардың кен өндіру саласында қайта инвестицияланған кірістерінің теріс мәнге түсуі және корпорация ішіндегі қарыздардың жаппай өтелуі.
Салалар бойынша
Мұнай мен газ, көлік және қаржы секторларында төмендеу шоғырланған.
Кен өндіруде екінші тоқсанда қайта инвестицияланған пайда минус 1,49 млрд долларға дейін төмендеді, бірақ бұл ішінара қарыздық капиталдың келуімен өтелді.
Көлік саласындағы теріс нәтиже — қарыз құралдары бойынша таза төлемдермен байланысты.
Қаржы секторында — қарыз бойынша минус және қайта инвестиция бойынша әлсіз плюс байқалды.
Өңдеу өнеркәсібі оң аймақта қалды, бірақ инвестиция көлемі тоқсан ішінде 70%-ға жуық қысқарды.
Энергетика мен байланыс бірінші тоқсандағы ірі біржолғы мәмілелерден кейін бәсеңдеді.
Құрылыс саласында — жобалардың белгілі бір кезеңдері аяқталған соң пайда үлесін бөлуге байланысты минус тіркелді.
Елдер бойынша
АҚШ негізгі факторға айналды: екінші тоқсанда -1,65 млрд доллар, негізінен ресурстық жобалардағы қайта инвестицияланған табыс есебінен, капитал бөлігі аздап оң көрсеткіш көрсетті.
Қытайдан таза ағын -486 млн доллар болды — бұл топішілік қарыз бойынша кері шығу әсерінен, ал капитал және қайта инвестиция оң болып қалды.
БАӘ мен Нидерланды да теріс аймаққа түсті.
Ресей, керісінше, қарыз операциялары есебінен оң нәтижеге шықты.
Люксембург, Германия, Ұлыбритания және бірнеше мемлекеттің көрсеткіші аз.
Маусымдық және статистикалық факторлар
Мұндай өзгерістер көбіне дивидендтер маусымдылығымен және қайта инвестицияланған кірістердің есепке алыну ерекшелігімен байланысты.
Кейде компания пайдасын бөлу кезінде, өндіріс немесе инвестициялық жоспарлар өзгермесе де, статистикада теріс көрсеткіш тіркеледі. Сондай-ақ, топішілік қарыздардың өтелу кестесі мен жобалардың өмірлік циклі де үлкен рөл атқарады.
2024 жылдағы түзетулер
Жаңартылған деректерде 2024 жыл бұдан былай теріс (-2,55 млрд доллар) емес, керісінше оң (151 млн доллар) болып көрсетілді.
Бұл өзгеріс сақтандыру және зейнетақы қорларын қоспағандағы қаржы қызметтері бөліміндегі ағындарды қайта есептеу нәтижесінде болды.
Басты үлес — БАӘ контрагенттеріне тиесілі. Мұнда операциялардың бір бөлігі тікелей инвестициялар мен өзге капитал түрлері арасында қайта жіктелген, сондай-ақ инвестордың соңғы елін нақтылау жүргізілген болуы мүмкін (бұрын арадағы делдал ел есепке алынған).
БАӘ үшін бұл қалыпты тәжірибе — арнайы компаниялар мен транзиттік орталықтар арқылы жұмыс істеуіне байланысты.
Сондай-ақ, құралдарды қайта санаттау (мысалы, қарызды капиталға айналдыру), қайта инвестицияланған пайда көлемін нақтылау, шетелдік статистикамен салыстырудан кейінгі айна түзетулері немесе реструктуризация нәтижелері ықтимал.
Демек, 2024 жылғы көрсеткіштің жақсаруы — нақты ақша ағыны емес, есептеу тәсілінің өзгеруінен туған статистикалық нәтиже.
Бұның салдары — тоқсандық бағалаулардың құбылмалылығы және салалар мен елдер арасындағы деректердің салыстырмалығын төмендету.
Жалпы қорытынды
Жартыжылдық қорытынды оң болып қала берді — бұл бірінші тоқсандағы күшті нәтижеге байланысты. Ал екінші тоқсандағы минус — дивидендтер мен қарыздар арқылы өтетін ақша қозғалысын көрсетеді.
Болашақта динамика тұрақсыз болуы мүмкін: жыл соңына дейін өңдеу, байланыс және энергетика салаларында капиталдық мәмілелер қайта жанданып, ал қарыз төлемдерінің шегі өтіп кетсе, таза инвестиция келуі орташа деңгейге қайта оралады.