Автор: Арслан Аронов, Halyk Finance
Ұлттық статистика бюросының деректері 2025 жылдың тоғыз айының қорытындысы бойынша құрылыс секторының өсім қарқыны едәуір баяулап, жылдық есеппен 14,9%-ды құрағанын көрсетті. Маусымдық факторлар мен фискалдық ынталандырудың төмендеуі жағдайында байқалған бұл баяулау, үкімет биыл тамыз айының соңында бекіткен Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық даму болжамында күтілгеннен де айқынырақ байқалды. Құжатта жыл соңына қарай құрылыс өсімі 15% деңгейіне дейін баяулайды деп болжанған болатын.
Соған қарамастан, жыл соңына дейін құрылыс секторының өсу қарқынының одан әрі біртіндеп бәсеңдеуі күтіледі, бұл маусымдық факторлар мен Ұлттық қордан бөлінетін ай сайынғы трансферттердің қысқаруына байланысты. Сондай-ақ өткен жылдың соңында құрылыс саласының күрт жеделдеуі нәтижесінде «жоғары база әсері» желтоқсанда айтарлықтай азаяды, бұл да көрсеткіштерге ықпал етуі мүмкін.
Құрылыс саласындағы жалпы көрсеткіштер
Бюро деректеріне сәйкес, 2025 жылдың тоғыз айында құрылыс жұмыстарының өсу қарқыны 14,9%-ға дейін баяулады (2025 жылдың бірінші жартыжылдығында — +18,4%).
Сонымен бірге тұрғын үй құрылысының өсім қарқыны да ұқсас динамика көрсетті: жылдың бірінші жартысында +6,6% болса, тоғыз айда +3,4% деңгейінде қалды.
Салалар бойынша құрылым
Негізгі баяулау құрылыстың ең ірі сегменті — инженерлік нысандарда байқалды (барлық құрылыс жұмыстарының 53%-ы). Бұл бағыттағы өсім қарқыны жарты жылдықтағы +29,2%-дан тоғыз айда +19,7%-ға дейін төмендеді.
Тұрғын үйлер құрылысының өсімі де шектеулі болды (үлесі — 16%), ол алты айдағы +15,8%-дан тоғыз айда +7,2%-ға дейін төмендеді.
Сонымен қатар тұрғын емес ғимараттар құрылысы (31%), керісінше, айтарлықтай жеделдеп, жылдық есеппен +9,8%-ға жетті (бірінші жартыжылдықта +5,2%).
Мемлекеттік инфрақұрылым және жобалар әсері
2025 жылдың қаңтар–қыркүйек айларындағы құрылыс жұмыстарының негізгі бөлігі мемлекеттік инфрақұрылымдық жобалар аясында жүзеге асырылған инженерлік нысандарға тиесілі болды.
Алайда олардың экономиканы ынталандыру әсері біртіндеп әлсіреп келеді. Бұл сегменттің динамикасы жолдар мен автомагистральдер құрылысының баяулауымен (+42,8%-дан +22,1%-ға дейін) және мұнай мен газ құбырларының құрылысымен (+58,6%-дан +47,0%-ға дейін) байланысты болды. Бұл екі бағыт бірге құрылыс секторы көлемінің 22,6%-ын құрайды.
Баяулау, шамасы, Астанадағы LRT жобасы мен Теңіз кен орнының кеңейту жобасының аяқталу кезеңіне жетуімен байланысты.
Өңірлердегі көрсеткіш
Қазақстандағы құрылыс жұмыстары өңірлер бойынша айқын теңгерімсіздікпен сипатталып отыр.
Статистика бюросы деректері бойынша, 2025 жылдың тоғыз айында құрылыс қарқыны ең жоғары аймақтар — Астана (+41,8%) және Алматы (+37,7%) болды.
Өңірлерде өсімнің негізгі драйвері — әлеуметтік және коммуналдық инфрақұрылымды жаңарту жөніндегі мемлекеттік бағдарламалар.
Ал елордада бұл өсім тұрғын үй мен қоғамдық ғимараттардың белсенді құрылысы, сондай-ақ LRT жобасының жүзеге асырылуымен қамтамасыз етілген.
Сонымен қатар Атырау облысында құрылыс белсенділігінің айтарлықтай төмендеуі жалғасып жатыр.
Негізгі себеп — бұған дейін өңір экономикасына айтарлықтай серпін берген ірі мұнай-газ және инфрақұрылымдық жобалардың аяқталуы.
2025 жылға болжам және негізгі тәуекелдер
2025 жылдың тамыз айының соңында бекітілген Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық даму болжамында үкімет жыл соңына қарай құрылыс секторының өсімі жылдық есеппен 15%-ға дейін төмендейді деп болжаған болатын.
Бұған дейін сарапшылар құрылыс секторында бұдан да айқын баяулау болуы мүмкін екенін ескерткен еді, өйткені жылдың қалған бөлігі бірқатар факторлармен шектелмек.
Негізгі факторлар: 2024 жылдың соңында және 2025 жылдың басында жүзеге асқан ірі мемлекеттік инвестициялар нәтижесінде қалыптасқан «жоғары база әсері»; Құрылыс жұмыстарының маусымдық баяулауы; Өткен жылдағыдай ынталандырушы трансферттердің болмауы. Сондықтан сарапшылар жыл соңына дейін құрылыс секторының баяулауы жалғасады деп күтеді.
Түйін
Құрылыс саласының биылғы өсімі негізінен ірі біржолғы жобалар мен мемлекеттік қаржыландыру есебінен қамтамасыз етілді, бұл оның тұрақсыз сипатын қалыптастыруы мүмкін.
Айта кетерлігі, құрылыс қызметі саудаланбайтын секторға жататындықтан, ол жалпы экономикалық ахуалдың көрсеткіші, бірақ тұрақты ұзақмерзімді өсімнің дербес драйвері емес. Осыған байланысты саланы сапалы дамыту үшін жеке капиталдың қатысуын арттыру маңызды.
Қаржыландыру көздерін әртараптандыру республикалық бюджетке түсетін жүктемені азайтып, саланы теңгерімді және орнықты дамытуға мүмкіндік береді.