Қазақстан үкіметі ауыл шаруашылығы үшін ҚҚС мөлшерлемесін 0%-ға дейін төмендетуді, ал басқа салаларға салықты 16%-ға дейін көтеруді ұсынды. Шаруалар мұндай жағдайда ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруге кететін шығындар (демек, ауыл шаруашылығы өнімдерінің өзіндік құны) өседі деп есептейді, сондықтан жалпы ҚҚС-ны көтеру туралы ұсынысты қолдамайды. Бұл туралы Қостанайда ҚР Қаржы вице-министрі Ержан Біржанов пен бизнес өкілдерінің кездесуінде айтылды.
Агробизнес өкілдерінің пікірінше, сала үшін ҚҚС-ты алып тастау кері нәтиже беріп, тиімсіз болуы мүмкін. «Дәмді 2005» ЖШС директоры Бейбіт Қойшыбаевтың түсіндіруінше, жанармай, қосалқы бөлшектер мен химикаттарды жеткізетін компаниялар ҚҚС-тан босатылмайды және шаруаларға тауарын жоғары бағамен сатады.
«Мәселен, бүгінде Азық-түлік корпорациясы мен диірменшілер ҚҚС төлемейтін жеке шаруа қожалықтарынан астықты жауапкершілігі шектеулі серіктестіктерге қарағанда арзан бағаға сатып алады. Ал егінді ҚҚС-сыз өткізетін болсақ, баға одан да төмендейді. Ал біз одан да көп жоғалтамыз. Шаруалар ҚҚС төлемдерін қолданыстағы стандарттар бойынша қалдыруды ұсынып отыр. Біз әлеуметтік салықты төлеуге келісеміз, бірақ оның ауыл үшін мөлшерін қайта қарау керек», — деп түсіндірді Бейбіт Қойшыбаев.
Өз кезегінде Ержан Біржанов тізім бойынша ҚҚС-дан кешенді босату нұсқасы да қарастырылып жатқанын хабарлады. Бұл ретте тауар өндірген шаруа ғана емес, тауардың өзі де салықтан босатылады. Содан кейін бөлшек сауда орындары салық салынатын және салық салынбайтын тауарлардың жеке есебін жүргізетін болады.
«Қосымша офсеттік әдіске келетін болсақ, мен оны қолдаймын, бірақ бір ескертпе: егер өнім тек ішкі сатуға арналған болса. Тауар экспортталатын болса, онда өтемақы тек төленген бөлігіне ғана беріледі, содан кейін заңсыз схемалар тоқтатылады», — деді Ержан Біржанов.
Оның айтуынша, аймаққа астық басқа елдерден әкелініп, арзандатылған баға көрсетілген. Бұл салық салынатын базаны азайту үшін жасалады. ЕАЭО-ның көршілес елдері өз өнімдерін Қазақстанға сатқан кезде, үшінші елдердегідей кедендік бақылау тетіктері жұмыс істемейді.
«Мәселен, нақты бағаның орнына астық өте төмен бағамен келеді, ал ең төменгі салық мөлшерлемесі төленеді. Сосын бір ғажап қазақ болып кетеді. Одан кейін бидай үшінші елдерге кетеді, бұл отандық астық екенін ескере отырып, ҚТЖ тасымалдауға ішкі тарифті қолданады. Ал жөнелтуші ҚҚС қайтаруды және темір жол тарифінің өтеуін алады. Ал бұл жағдайда мемлекет екі есе шығынға ұшырайды. Біз фермерлерге көмектескіміз келді, бірақ біз басқа елдердің фермерлеріне қолдау көрсетеміз. «Ауыл шаруашылығы ҚҚС бойынша тәсілдер қайта қаралып, сарапталуы керек», — деді вице-министр.
Айта кетейік, қаңтар айының басында Қостанай облысының ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер қауымдастығының өкілдері астық импортына мониторинг жүргізуді және ауыл шаруашылығы дақылдарына баға демпингін бақылауды ұсынған болатын. Фермерлердің пікірінше, демпингті бақылау өте маңызды, ал егер Қазақстандағы импорттық өнімдердің бағасы жеткізуші елдегі орташа деңгейден төмен болса, қажет болған жағдайда ЕАЭО аясында демпингке қарсы тергеуді бастау керек.