ШОБ үшін қазақстандық микроқаржыландыру нарығының қарқыны тұрақты өсуде. Атап айтқанда, бұған секторды цифрландыру, сондай-ақ скоринг жүйелерін белсенді жетілдіру ықпал етеді. Робокэш.кз МҚҰ (Zaimer.kz бренді) жүргізген зерттеуге сәйкес, алдағы жылдары МҚҰ нарығын дамыту векторын айқындайтын бірнеше трендтер бар.
ҚР Ұлттық банкінің деректеріне сәйкес, 2024 жылдың қорытындысы бойынша жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар үшін микроқарыздардың портфелі 242 млрд теңгені құрады, бұл алдыңғы жылға қарағанда 68 млрд теңгеге көп (бір жылда +39%). Бұл ретте мұндай микроқарыздардың үлесі 2023 жылғы 13,9%-бен салыстырғанда МҚҰ жалпы кредиттік портфелінің 15,6%-на жетті.
Көп жағдайда мұндай жылдам өсу жақын болашақта тұтастай алғанда Қазақстанда микроқаржыландыру нарығының дамуын айқындайтын қалыптасқан немесе қалыптасып келе жатқан бірқатар трендтердің аясында орын алуда.
Олардың ішіндегі ең ауқымдысы – бұл елдегі барлық өмір салаларын қамтыған цифрландыру, дегенмен Қазақстандағы МҚҰ-ның көпшілігі әлі де оффлайн форматта жұмыс істейді. Алайда, оффлайн бағытындағы айқын теңгерімсіздік ШОБ үшін онлайн микронесие беруді дамыту перспективалы бағыт екенінжәне МҚҰ оны сөзсіз белсенді дамытатынын көрсетеді.
Бір жағынан МҚҰ нарығын цифрландыруды кепіл заңнамасының мәселелері тежейді, дегенмен жалпы прогресс айқын. Мәселен, көптеген қазақстандық МҚҰ қазірдің өзінде клиенттерді сәйкестендіру үшін бетті тану технологияларын қолданады. Бұл микронесиеге өтінімдерді тексеру уақытын бірнеше есе қысқартуға және операциялық қызметке МҚҰ шығындарын 30%-ға дейін төмендетуге мүмкіндік береді.
Техникалық тұрғыдан цифрландыруға жатқызылуы мүмкін, бірақ әлі де дербес тағы бір маңызды тренд – бұл МҚҰ-ның жасанды интеллект (ЖИ) мүмкіндіктеріне деген қызығушылығы. Бұл, әрине, миллиондаған пайдаланушыларға қолжетімді ЖИ-дің ақысыз нұсқалары емес, әлеуетті қарыз алушыларды бағалау сапасы мен жылдамдығын арттыратын өнімділігі жоғары жүйелер.
Алайда, тіпті ірі банктер үшін де ЖИ-ді енгізу шығындары олардың ЖИ-ға жұмсалатын жылдық бюджетінің 15%-на жетуі мүмкін және МҚҰ үшін бұл әлі де өте қымбат. Алайда, МҚҰ мұндай шешімдерге қызығушылық танытып, мұндай шешімдердің құны төмендеген бойда оларды енгізе бастайтыны анық.
Бұған МҚҰ өнім желісін кеңейтумен байланысты нарықтағы тағы бір тренд ықпал етеді. ШОБ қажеттіліктерінің әртүрлілігін және қарыз қаражатына деген жоғары сұранысты ескере отырып, микроқаржы компаниялары қазірдің өзінде 50 мың теңгеден 74 млн теңгеге дейінгі аралықта бизнестің түрлі салалары мен қажеттіліктеріне бағдарланған мамандандырылған микронесие өнімдерді әзірлеуде. Атап айтқанда, бұл төлем карталары, депозиттер және ШОБ аударымдары сияқты транзакциялық және жинақ өнімдерін енгізуге қатысты. Мысалы, МҚҰ-ны банкке трансформациялау аяқталғаннан кейін шағын бизнес үшін қосымша қаржылық мүмкіндіктер ашылады деп күтілуде.
Мұндай сұраныстың болуын реттеушінің статистикасы да растайды, ол сауда мен ірі бизнестен айырмашылығы, көптеген өндірістік секторлар банктерден тиісті қолдау ала алмайтындығын атап өтеді. МҚҰ бизнесте мобильді болғандықтан, өз өнімдерін банктік қаржыландыруға қол жеткізе алмайтын экономика салаларының қажеттіліктеріне оңай бейімдей алады, деп санайды Робокэш.кз (Zaimer.kz бренді) өкілдері.
Мамандандырылған микроқаржы өнімдерінің пайда болуы мен дамуы шағын компаниялардың ірі қаржы ұйымдарымен шоғырлануын ынталандыратын МҚҰ нарығындағы бәсекелестіктің күшеюі аясында жүреді. Бәсекелестік әлсіз ойыншыларды нарықтан ығыстырады және МҚҰ-ның позициясын неғұрлым тұрақты бизнес-модельмен күшейтеді, осылайша елдегі экономикалық өсімге ықпал етеді. Алайда, күшті бәсекелестік жағдайында нарықта жаңа бизнес идеялары мен тұжырымдамалары бар ойыншылардың пайда болу ықтималдығы біршама төмендейді.
Бір жағынан бұл олқылықтың орнын мемлекет толтырады, оның белсенділігінің артуы да бизнес үшін микрокредиттер нарығындағы маңызды тренд болып табылады. Қазақстан Үкіметі қазірдің өзінде Даму-Микро, Еңбек, Бизнестің жол картасы – 2025, Ауыл Аманаты және басқа да бірқатар бағдарламаларды іске қосып, елдегі және ауылдық жерлердегі ШОБ-ты дамытуды жеделдетуге, сондай-ақ жастар өкілдерінің бизнес-бастамаларын қолдауға ұмтылуда.
Әдетте, мемлекеттік бағдарламалардың әрқайсысы МҚҰ-ны ШОБ үшін несие өнімдерінің желісін кеңейтуге ынталандыру арқылы өзінің жеке міндетін шешеді. Мәселен, ауылшаруашылық кәсіпорындарына, автокөлік қызметтеріне немесе жылжымайтын мүлік немесе автокөлік сауда нүктелеріне арналған арнайы бағдарламалар осылай пайда болды.
Жалпы, Қазақстанда ШОБ-ты микрокредиттеу – бұл жоғары бәсекеге қабілетті және перспективалы нарық. Zaimer.kz сарапшыларының пікірінше, бұл жерде орта мерзімді перспективада өсу бағдарлары МҚҰ-ның өңірлерге одан әрі кеңеюі, онлайн-өнімдердің дамуы, сондай-ақ әртүрлі бизнес-сегменттердің өкілдері үшін бір бағытта мамандандырылған несиелердің ілгерілеуі бола алады.