2025 жылдың қорытындысы бойынша, Қазақстанда халықтың нақты табысы аздап төмендеді. Ұлттық статистика бюросының алдын ала деректеріне сәйкес, нақты табыс индексі 98,9%-ды құрады, яғни инфляцияны есепке алғанда табыс 1,1% қысқарған. Бұл ретте жан басына шаққандағы орташа айлық табыс 238 070 теңгеге жетіп, номиналды өсім 10,2%-ды көрсетті, деп жазады Экономика министрлігі.

Бұл көрсеткіштер экономиканың жалпы өсімі мен халықтың әл-ауқаты арасындағы алшақтықты айқын көрсетеді.

ЖІӨ өсіп жатыр, бірақ табыс неге артпайды?

2025 жылы экономика өсім көрсеткенімен, бұл өсім халықтың нақты табысына толық әсер ете алмады. Негізгі себеп — жалақының бизнес табысына қарағанда баяу өсуі.

Сарапшылардың бағалауынша, компаниялардың шамамен жартысы жалақыны 10%-дан артық көтермеген, ал кейбірі мүлде өзгеріссіз қалдырған. Нәтижесінде, өнеркәсіп, қызмет көрсету және экспорт есебінен өсіп жатқан ЖІӨ қарапайым қызметкерлердің табысына кешігіп жетуде.

Бұл мәселе табысты қайта бөлу қажеттігін алға шығарады.

Жалақы неге баяу өсіп жатыр?

Жалақы — компаниялар үшін тұрақты шығын. Бизнес оны жоспарлау кезінде тәуекелдерді ескереді. Ал қазіргі жағдайда сыртқы факторлар қысымды күшейтіп отыр:

  • логистикалық тізбектердің бұзылуы
  • геосаяси тұрақсыздық
  • санкциялық шектеулер
  • әлемдік баға мен валюта бағамының құбылмалылығы

Осы факторлар компаниялардың жалақыны белсенді өсіру мүмкіндігін шектейді.

Жүйелік мәселе: жалақының ЖІӨ-дегі үлесі төмен

Қазақстанда жалақының ЖІӨ-дегі үлесі шамамен 31% деңгейінде. Бұл дамыған елдермен салыстырғанда айтарлықтай төмен (онда 40%+).

Бұл — құрылымдық мәселе. Яғни экономика өссе де, оның нәтижесі халық табысына толық жетпейді.

Табыс тек жалақыдан тұрмайды

Халық табысының құрылымы әртараптандырылған:

  • жалдамалы емес табыс — 8,3%
  • зейнетақы — 17,9%
  • жәрдемақылар — 3,3%

Сондықтан табыстың жалпы динамикасы тек жалақыға ғана тәуелді емес.

Қорытынды

2025 жылғы деректер бір маңызды шындықты көрсетті: экономика өсіп жатыр, бірақ бұл өсім халықтың нақты табысына толық жетпей отыр.

Бұл — уақытша құбылыс емес, құрылымдық мәселе. Оны шешу үшін табысты әділ бөлу, жалақының үлесін арттыру және инвестицияны жұмыс орындарына айналдыру қажет.