Автор: Арслан Аронов, Halyk Finance Талдау орталығы

2026 жылдың қаңтар–наурыз айларында негізгі капиталға инвестициялар (НКИ) өсімі өткен жылмен ұқсас деңгейде болып, жылдық 6,4% өсім көрсетті (2025 жылдың осы кезеңінде – 6,3%). Өсім қарыз қаражатының артуымен байланысты, ал меншікті қаражат есебінен қаржыландыру баяу өсті, бюджет инвестициялары айтарлықтай қысқарды. Алғашқы екі айда өсім 0,2%-ға дейін баяулағаннан кейін, бірінші тоқсанда қайта жандану байқалды. Бұл жеделдеуге негізінен қарыз қаржыландыру әсер етті. Бюджет қаражаты мен жеке құрылысшылар қаражатын есептемегенде, инвестиция 2023 жылдың қаңтарынан бергі ең жоғары өсімді көрсетті – 18,8%.

Инвестицияның негізгі көзі – шаруашылық субъектілердің меншікті қаражаты. Оның үлесі 70,2%-ға дейін өсті (2025 ж. І тоқсанда – 67,5%), бірақ 2024 жылмен салыстырғанда төмендеген. Бюджет қаражатының үлесі 21,6%-дан 10,9%-ға дейін қысқарды. Бұл, мүмкін, Ұлттық қордан трансферттердің жоспарлы азаюымен байланысты. Сонымен қатар, меншікті қаражат құрамында квазимемлекеттік компаниялар қаражаты бар, сондықтан мемлекеттің нақты үлесі жоғары болуы ықтимал. Банк несиесінің үлесі де өсіп, 7,8%-ға жетті. Бюджеттік қаржыландырудың қысқаруы несие құралдарының кеңеюімен, соның ішінде Қазақстанның даму банкі арқылы өтеліп жатыр.

2026 жылдың І тоқсанында бюджет инвестициясы негізінен көлік (33%), білім беру (15%) және сумен жабдықтау (14%) салаларына бағытталды. Қалғаны денсаулық сақтау, өнер, демалыс және электрмен жабдықтау салаларына бөлінді (әрқайсысы шамамен 9%).

Негізгі өсім көрсеткен салалар:

  • телекоммуникация (x2)
  • ауыл шаруашылығы (+70,6%)
  • өңдеу өнеркәсібі (+21,6%)
  • электрмен жабдықтау (+150,6%)
  • сауда (+28,2%)
  • туризм (+47,7%)
  • ғылыми қызмет (+20,1%)
  • өнер және ойын-сауық (+28,9%)

Ал төмендеу байқалған салалар:

  • тау-кен өнеркәсібі (-9,8%)
  • құрылыс (-2,1%)
  • қаржы (-39,3%)
  • сумен жабдықтау (-12,4%)
  • білім беру (-72,5%)
  • денсаулық сақтау (-4,4%)

Салалық құрылымда жылжымайтын мүлік операциялары 20,6% үлеспен көш бастап тұр. Электр энергетикасына инвестицияның өсуі оның үлесін 10,4%-ға дейін жеткізді. Өңдеу өнеркәсібі үлесі өсіп, тау-кен секторымен арадағы айырмашылық азайып келеді (14,5% vs 16,3%). Ұзақ мерзімді тұрақтылық үшін өңдеу секторына инвестиция өсімін сақтау маңызды.

Өңдеу өнеркәсібінде өсім негізінен мына салалар есебінен болды:

  • азық-түлік өндірісі (+263,4%)
  • химия (+49,4%)
  • фармацевтика (+85,6%)
  • электр жабдықтары (+206,3%)

Инвестиция құрылымында құрылыс және күрделі жөндеу жұмыстары 57,5%-ды құрады (2025 ж. – 67,5%), ал машина мен жабдық сатып алу үлесі 37,5%-ға дейін өсті. Бюджет шығындарының қысқаруы құрылыс үлесінің төмендеуіне әсер етті.

Жалпы, мемлекет инвестициялық процестегі рөлін даму институттары арқылы сақтап, тіпті арттыруы мүмкін. Жыл қорытындысында бюджет үлесі қайта өседі деп күтіледі. Сонымен бірге инвестиция өсімі өткен жылға қарағанда баяу болуы ықтимал.

Ұзақ мерзімді экономикалық тұрақтылық үшін технологиялық жаңғыру мен инновацияларға инвестицияны арттырып, жеке сектор салымдарын ынталандыру маңызды.