Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы 2025 жылдың тоғыз айы бойынша несие нарығына шолуын жариялады. Биыл қаңтар-қыркүйек айларында қазақстандықтардан түскен несие өтінімдерінің жалпы саны 2024 жылдың ұқсас кезеңіндегі 4,5% өсіммен салыстырғанда, 13,1% қысқарды.
Төмендеу кепілсіз қарыздардың негізгі сегментінде (−16,4% ж/ж) тіркелді, ал қалған сегментте сұраныстың өскені байқалды: ипотекада (+10,2% ж/ж), автонесиелерде (+48,0%), жылжымайтын мүлікті кепілге қою арқылы берілетін тұтынушылық қарыздарда (+54,5%).
Кепілсіз қарыздарға сұраныстың бәсеңдеуі бірнеше факторларға байланысты болуы мүмкін: қатаң қаржылық жағдайлар (жалпы сұраныстың салқындауы), макропруденциялық реттеудің қатаңдауы (қарыз алушылар үшін кіру кедергілерін арттыру), үй шаруашылықтарының нақты табыстарының төмендеуі (−1,7% 2025 жылдың 9 айында).
Кепілсіз несиелерге немқұрайлы қарау, жоғары база кепілсіз сегменттегі бірегей қарыз алушылар санының азаюынан да көрінеді (−1,5 мың 2025 жылдың 9 айында). Қалған сегменттерде бірегей қарыз алушылар санының өсуі байқалады.
Осы жағдай аясында жалпы бөлшек клиенттік базаның өсуі екі еседен астам бәсеңдеп, 2024 жылғы ұқсас кезеңдегі 240,6 мың көрсеткішіне қарсы 104,4 мыңға дейін төмендеді.
Дәл осы кезеңде экономикада жұмыспен қамтылғандар саны 133,1 мың адамға өсті (+84,3 мың 2024 жылдың 9 айында), бұл несие беру деңгейінің 88,5%-ға дейін төмендеуіне әкелді (жыл басында 88,6%).
Несие беру динамикасы
Сұраныстың қайта бағдарлануы берілген несиелер динамикасында анық көрінеді: Жаңа кепілсіз несиелердің көлемі екі еседен астам бәсеңдеді (бір жыл бұрынғы 25,8%-ға қарсы 10,1%). Ал кепілмен қамтамасыз етілген санаттар жеделдеді: жылжымайтын мүлік кепілімен берілетін қарыздар (+18,6% бір жыл бұрынғы 4,4%-ға қарсы), ипотека (+25,1% 17%-ға қарсы) және автонесиелер (+47,0% 35,2%-ға қарсы).
Кепілмен қамтамасыз етілген сегменттегі өсім жоғары базалық мөлшерлеме және реттеудің қатаңдауы жағдайында кепілдік қарыздардың қарыз алушылар үшін қолжетімдірек (жеңілдетілген бағдарламалар, бірқатар акциялық өнім, клиент үшін банктер арасындағы бәсекелестіктің күшеюі есебінен) және банктер үшін тәуекелі азырақ болып қалуымен анықталуы мүмкін.
Баға және мақұлдау жағдайлары
3-тоқсанның соңына қарай халыққа берілетін қарыздар бойынша баға жағдайлары жекелеген маркетингтік бағдарламалардың аяқталуы, қаржыландыру құнының өсуі және жүйедегі жалпы мөлшерлемелердің көтерілуі аясында ипотека және автонесиелеу сегменттерінде нашарлай бастады.
Өтінімдер бойынша мақұлдау деңгейі әртүрлі динамика көрсетті: Автонесиелерде (16,5%-дан 17,5%-ға), кепілсіз тұтынушылық қарыздарда (27,5%-дан 31,5%-ға) және кепілмен қамтамасыз етілген тұтынушылық қарыздарда (34,4%-дан 34,5%-ға) жалақының өсуі (+11,3%) және жұмыспен қамтудың артуы аясында орташа өсті.
Бірақ ипотекада айтарлықтай төмендеді (39,2%-дан 25,2%-ға). Бұған базалық мөлшерлеменің өсуі кезінде жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемені төмендету туралы мәлімдеменің теріс әсері, қарыз жүктемесі және төлем қабілеттілігі талаптарына сәйкес келетін қарыз алушылар тобының қысқаруы әсер етті.
2025 жылдың 4-тоқсанында базалық мөлшерлеменің өсуі және жаңа реттеуші шектеулер салдарынан қаржылық жағдайлардың қатаңдауына байланысты ипотекаға, кепілсіз несиелерге және автонесиелерге сұраныстың төмендеуі күтілуде, бұл нарықты қосымша бәсеңдетуі мүмкін.