Депозиттердің кірістілігі Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесімен бірге төмендей бастады. Кейбір депозит өнімдері бойынша мөлшерлеме екінші тоқсанда бірден 6,5 пайыздық тармаққа түсіп, жылдық 5,3%-ға дейін төмендеген. Бұл туралы Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қорының (ҚДКБҚ) шолуында айтылған.
Банктер депозит шарттарын қайта қарай бастады
Екінші тоқсанның басым бөлігінде банктер жеке тұлғаларға жекелеген депозиттер бойынша 20–20,5% көлемінде кірістілік ұсынды.
Алайда 5 маусымда Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 18%-дан 17%-ға дейін төмендетті. 24 шілдеде мөлшерлеме тағы 0,25 пайыздық тармаққа қысқарып, 16,75%-ды құрады.
ҚДКБҚ мәліметінше, базалық мөлшерлеменің төмендеуі депозит мөлшерлемелерінің бірден өзгеруіне әкелмейді. Банктерге депозит шарттарын қайта қарау үшін уақыт қажет. Сондықтан салымдардың кірістілігі біртіндеп төмендейді.
Ең айтарлықтай төмендеу 24 айдан ұзақ мерзімге толықтыру мүмкіндігі бар депозиттерде байқалды. Олардың мөлшерлемесі 6,5 пайыздық тармаққа төмендеп, 5,3%-ға түсті.
Ал 6–12 айға ашылатын толықтырылатын депозиттер бойынша мөлшерлеме керісінше 0,3 пайыздық тармаққа өсіп, 15,2%-ға жетті.
Толықтыру мүмкіндігі жоқ депозиттерде өзгеріс аз болды. Бір айға дейінгі салымдардың кірістілігі 0,9 пайыздық тармаққа төмендеп, 17,3% болды. Ал 6–12 айлық депозиттер бойынша мөлшерлеме 0,5 пайыздық тармаққа өсіп, 19,2%-ға жетті.
Мерзімсіз депозиттердің кірістілігі екінші тоқсанда айтарлықтай өзгермей, 15,2% деңгейінде қалды.
Салымшылар жоғары мөлшерлемені бекітіп қалуға асықты
ҚДКБҚ базалық мөлшерлеменің төмендеуі туралы күтулер салымшыларды ақшасын банктерге бұрынғы жоғары мөлшерлемелермен орналастыруға итермелегенін атап өтті.
Нәтижесінде екінші тоқсанда жеке тұлғалардың депозиттері 1,9 трлн теңгеге немесе 7% өсіп, алғаш рет 30 трлн теңгеден асты.
Бір жылда халық депозиттері 4,6 трлн теңгеге немесе 18,3% көбейді.
Қордың бағалауынша, депозит мөлшерлемелерінің әрі қарай төмендеуі халықтың банктерден жаппай ақша алуына немесе депозиттердің өсу қарқынының күрт баяулауына әкелмеуі тиіс.
Жаңа депозиттердің 96%-ы теңгемен ашылды
Сәуір–маусым аралығында жеке тұлғалар депозиттерінің өсімінің 96%-ын теңгелік салымдар қамтамасыз етті.
Бұл — бақылау кезеңіндегі ұлттық валютадағы депозиттік базаның абсолюттік мәндегі ең ірі өсімі.
Валюталық депозиттер теңгелік есеппен 77,8 млрд теңгеге өскенімен, оның 67%-ы бағам өзгерісіне байланысты қайта бағалаудан қалыптасқан.
Нақты өсім небәрі 25,6 млрд теңге болды.
Осының нәтижесінде халықтың валюталық депозиттерінің үлесі алғаш рет 20%-дан төмендеп, 19,8%-ға түсті. Бір тоқсанда бұл көрсеткіш 1,1 пайыздық тармаққа азайды.
Салыстыру үшін, 2015 жылы халық депозиттеріндегі валютаның үлесі 80%-ға дейін жеткен.
Ірі салымшылардың валюталық депозиттері әлі де көп
Ірі салымшылар арасында валюталық депозиттердің үлесі әлдеқайда жоғары — 38,4%.
Дегенмен соңғы 3,5 жылда бұл көрсеткіш 27,4 пайыздық тармаққа төмендеген.
ҚДКБҚ салымшыларды депозит көлеміне қарай үш топқа бөледі:
15 млн теңгеге дейін — 49,3%;
15–50 млн теңге — 19,2%;
50 млн теңгеден жоғары — 31,5%.
Орта сегменттің үлесі біртіндеп өсіп келеді. 2020 жылғы шілдеде ол 11,8% болса, қазір 19,2%-ға жетті.
Қор мұны салымшылардың әл-ауқатының өсуімен және банктердің ауқатты клиенттер үшін бәсекесінің күшеюімен байланыстырады.
Банктер ұзақ мерзімді қаржыландыруды көбейтіп жатыр
2025 жылғы желтоқсаннан 2026 жылғы 1 шілдеге дейін мерзімді депозиттердің көлемі 1,1 трлн теңгеден 5,6 трлн теңгеге дейін, яғни шамамен бес есеге өсті.
Тек екінші тоқсанның өзінде мерзімді депозиттер 535,2 млрд теңгеге немесе 10,5%-ға көбейді.
Нәтижесінде банк жүйесіндегі тұрақты қорландырудың үлесі 30,9%-ға, ал теңгелік депозиттердегі үлесі 39,4%-ға жетті.
Бұл ретте тоқсан ішінде мерзімсіз теңгелік депозиттер 3,2%-ға өсіп, 9,7 трлн теңгеге жетсе, жинақ депозиттері 7,2%-ға қысқарып, 2,5 трлн теңгені құрады.
Депозиттер халықтың негізгі жинақ құралына айналды
Қазір жеке тұлғалардың банктердегі депозиттерінің көлемі зейнетақы жинақтарынан 11,5%-ға жоғары.
ҚДКБҚ мәліметінше, депозиттер халық үшін, оның ішінде ұзақ мерзімді жинақ жасау кезінде де, негізгі жинақ құралдарының біріне айналып отыр.
Қорыта айтқанда, базалық мөлшерлеменің төмендеуі депозиттердің кірістілігіне біртіндеп әсер ете бастады. Бірақ бұл әзірге халықтың банктердегі қаражатын азайтуына әкелген жоқ. Керісінше, екінші тоқсанда депозиттер көлемі рекордтық деңгейге жетіп, 30 трлн теңгеден асты.