Америкалық Джоэль Мокир, франциялық Филипп Агьон және канадалық Питер Ховитт 2025 жылғы Нобель сыйлығының экономика саласындағы лауреаттары атанды. Бұл туралы Швед ғылым академиясы хабарлады.

Ғалымдар әлем экономикасының ұзақмерзімді дамуы мен инновациялардың рөлін зерттеген еңбектері үшін марапатталды.

Тұрақты өсім мен технологиялық серпін

Премияның жартысы америкалық экономист Джоэль Мокирге берілді — ол технологиялық прогрестің тұрақты экономикалық өсімге қалай ықпал ететінін дәлелдеген.

Ал екінші жартысын француз экономисі Филипп Агьон мен канадалық Питер Ховитт бөлісті.

Олар әлемдік экономиканың даму тетігін «шығармашылық күйреу» (creative destruction) ұғымы арқылы түсіндірген. Ұғым бойынша жаңа өнім мен технологияның пайда болуы ескі өндіріс моделін ығыстырып, нарықты қайта жаңартуға мәжбүрлейді.

Олардың идеясы неліктен маңызды

Швед академиясының мәлімдеуінше, «соңғы екі ғасырда әлем тарихта тұңғыш рет үздіксіз экономикалық өсімге куә болды. Бұл — миллиардтаған адамның кедейліктен шығуына және өркендеудің жаңа дәуірінің басталуына жол ашқан құбылыс». Лауреаттардың еңбектері осы құбылыстың негізгі себебін – инновация мен бәсекелестікті түсіндіріп берді.

Премия комитетінің төрағасы Йон Хасслердің айтуынша, «экономикалық өсімді табиғи нәрсе деп қабылдауға болмайды — оның артында үнемі жаңару мен өзгеріс жатыр».

«Шығармашылық күйреу» деген не?

Бұл теорияны алғаш рет Агьон мен Ховитт 1992 жылы математикалық модель арқылы сипаттаған. Онда жаңа және тиімді өнім нарыққа шыққанда, ескі тауар өндірушілердің орнын біртіндеп басып, экономиканы жаңа циклге өткізетіні айтылады. Яғни, инновация — дамудың жалғыз тұрақты көзі.

Ғалымдар туралы

Джоэль Мокир (АҚШ, 1946 ж.) – экономикалық тарих профессоры, Солтүстік-Батыс және Тель-Авив университеттерінде дәріс береді. Оның еңбектері өнеркәсіптік революцияның технологиялық алғышарттарын зерттеуге арналған.

Филипп Агьон (Франция, 1956 ж.) – Гарвард университетінің профессоры, экономикалық өсім теориясының жетекші зерттеушісі.

Питер Ховитт (Канада, 1946 ж.) – Браун университетінің профессоры, инновациялық циклдар мен өндіріс тиімділігі саласында маман.

Экономика бойынша Нобель сыйлығы туралы

Экономика саласындағы Нобель сыйлығы — Альфред Нобельдің түпкі тізіміне кірмеген марапат. Оны 1968 жылы Швед мемлекеттік банкі «Нобельдің құрметіне арналған сыйлық» ретінде енгізген.

Өткен жылы сыйлық Дарон Аджемоглу, Саймон Джонсон және Джеймс Робинсонға берілген еді. Олар институттардың экономикалық дамуға әсерін зерттеген.