Қазақстандықтардың 2021 жылы Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан тұрғын үй жағдайын жақсарту үшін Отбасы банкіндегі депозиттеріне аударған зейнетақы қаражатын пайдалану мерзімі 2027 жылы аяқтала бастайды. Егер ақша белгіленген мерзімде тұрғын үй мақсатына жұмсалмаса, ол қайтадан БЖЗҚ-дағы зейнетақы шотына қайтарылады.
Зейнетақы ақшасын қанша жыл пайдалануға болады?
Бастапқыда БЖЗҚ-дан Отбасы банкінің арнайы шотына аударылған қаражатты пайдалану мерзімі 3 жыл болған. Кейін бұл мерзім 6 жылға дейін ұзартылды.
Мерзім ақша БЖЗҚ-дан аударылған күннен бастап есептеледі. Егер азамат зейнетақы жинағын бірнеше рет аударған болса, әрбір аударымның пайдалану мерзімі жеке есептеледі.
Мысалы, азамат:
2021 жылғы желтоқсанда – 2 млн теңге;
2022 жылы – 1 млн теңге;
2025 жылы – 1 млн теңге аударды делік.
Бұл жағдайда алғашқы 2 млн теңгені 2027 жылғы желтоқсанға дейін пайдалану қажет. Егер осы мерзімге дейін тұрғын үй мақсатына жұмсалмаса, ақша БЖЗҚ-ға қайтарылады. Ал кейін аударылған 2 млн теңгенің пайдалану мерзімі әлі аяқталмайды.
Қаражатты пайдалану мерзімін enpf-otbasy.kz сайты арқылы тексеруге болады. Ол үшін «Өтінімдер» бөлімінен зейнетақы жинағын аударуға қатысты өтінімді тауып, оның күнін қарау қажет.
Ақшаны қандай мақсатқа жұмсауға болады?
Отбасы банкіндегі депозитке аударылған зейнетақы қаражатын тұрғын үй жағдайын жақсартуға пайдалануға болады. Оның ішінде:
ипотека рәсімдеу;
бұрын алынған тұрғын үй заемын қайта қаржыландыру;
жер телімі болған жағдайда үй салу.
Алайда зейнетақы ақшасын депозитке аудару оны бірден шешіп алуға мүмкіндік бермейді. Қаражат тек заңда белгіленген тұрғын үй мақсаттарына жұмсалады.
Ипотека үшін тағы ақша қосу қажет болуы мүмкін
Бұған дейін аударылған қаражатты пайдаланғысы келетін азаматтар ипотеканың бастапқы жарнасына қатысты талаптарды ескеруі керек.
Отбасы банкінің көптеген стандартты тұрғын үй бағдарламаларында үй құнының 50%-ын жинау талап етіледі.
Мысалы, құны 30 млн теңге болатын пәтерді сатып алу үшін 15 млн теңге қажет. Егер депозитте зейнетақы қаражатын қоса алғанда 5 млн теңге ғана болса, азамат тағы 10 млн теңге жинауы керек.
Сонымен қатар бастапқы жарнасы төмен бағдарламалар да бар. Мысалы, кейбір өңірлік жастар бағдарламаларында жарна 10%-дан, «Наурыз» бағдарламасында 10–20%-дан, ал «30/70» бағдарламасында 30%-дан басталады. Мұндай бағдарламаларға қатысу үшін қосымша талаптар қойылады.
Ақша БЖЗҚ-ға қайтарылса не болады?
Егер азамат белгіленген алты жыл ішінде депозитке аударылған қаражатты тұрғын үйге пайдаланып үлгермесе, ақша БЖЗҚ-дағы жеке зейнетақы шотына қайтарылады.
Бұл жағдайда қаражатты қайтадан мерзімінен бұрын пайдалану мүмкіндігі шектелуі мүмкін. Себебі Қазақстанда зейнетақы жинағын мерзімінен бұрын пайдалануға мүмкіндік беретін жеткіліктілік шектері жыл сайын өзгеріп отырады.
Сондықтан 2021 жылы зейнетақы жинағын Отбасы банкінің депозитіне аударған азаматтарға 2027 жылға дейін қаражаттың пайдалану мерзімін тексеріп, оны тұрғын үй мақсатына жұмсау мүмкіндігін алдын ала қарастырған жөн.