Автор: Айдос Тайбекұлы, BCC Invest макроэкономисті  

Қазақстан Ұлттық банкінің Ақша-несие саясаты комитеті базалық мөлшерлеме бойынша кезекті шешімін жариялауға дайындалып жатыр. Қазан айында қабылданған қазіргі мөлшерлеме – 18,0%. Жалпы, инфляцияны төмендетуге және баға өсімін тежеуге бағытталған алдыңғы кезеңдерде мөлшерлеменің көтерілуі әзірге қалағандай нәтиже бермеді: жылдық инфляция тамызда нақтыланған ҰБ мақсатты дәлізінен (2025 жылы 11–12,5%) сәл жоғары деңгейде қалып отыр. Қазанда инфляция 12,6% болып, қыркүйектегі 12,9%-дан сәл баяулады. Алайда бұл шамалы баяулауға тұрғын үй-коммуналдық қызметтердің бағасын көтермеу әсер етті, ал азық-түлік бағасы жылдық есепте рекордтық 13,5% өсті.

ҰБ-ның монетарлық саясатының тиімділігі оған тікелей қатысы жоқ факторлар әсерінен әлсіреуі мүмкін. Мәселен, қазіргі жағдайда инфляцияның негізгі драйвері ішкі несие циклі емес (дегенмен оның да белгілі бір ықпалы бар), тұтыну тауарларының жоғары импорты болып отыр. Бұл импортқа сұраныс Ұлттық қордан бөлінген күрт өскен трансферттердің есебінен артқан бюджет шығындары арқылы қолдау тапты. Мысалы, 2025 жылдың басынан қарашаға дейін бюджет 4,9 трлн теңге алды, бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 41% көп. Бұл өз кезегінде мемлекеттік шығындардың өсуіне, сәйкесінше жиынтық сұраныстың артуына және экономикадағы ақша массасының ұлғаюына әкеледі.

Үкіметтің экономикалық өсімді ынталандыруға бағытталған мұндай саясаты Ұлттық банктің қатаң монетарлық саясатын басып озады. Мөлшерлемені көтеру арқылы ҰБ несиелеуді баяулата алады, бірақ, өкінішке қарай, мемлекеттік бюджет тудыратын өтімділік көлемін теңестіре алмайды.

Инфляцияның тағы бір арнасы — Қазақстанның импортқа құрылымдық тәуелділігі. Бұл тәуелділік жыл сайын артып келеді. Биылғы жылдың қаңтар-қыркүйек айларының қорытындысы бойынша импорт 4,5% өсіп, 45,9 млрд долларға жетті, ал Ресейдің үлесі 30%-ға дейін артты. Бұл фактор аталған бюджеттік ынталандыруды валюта арнасы арқылы инфляциялық қысымға айналдырып отыр.

ҰБ базалық мөлшерлемесі монетарлық инфляциямен тиімді күреседі, мысалы, тұтынушылық несиелеуді шектейді, бірақ жоғарыда айтылған бюджет шығындары арқылы қалыптасатын импорттық инфляциямен күресу үшін жеткіліксіз құрал саналады.

Аталған факторларды, сондай-ақ алдағы 2026 жылы Үкіметтің экономикадағы Ұлттық қор трансферттерінің көлемін айтарлықтай қысқарту жоспарларын және инфляцияның сәйкесінше төмендеуін ескере отырып, ҰБ монетарлық шарттарды әрі қарай қатаңдатуды тоқтатып, мөлшерлемені 18,0% деңгейінде сақтайды деп болжауға болады. Бұл ретте ҰБ 24 қарашада бөлшек несиелеуді бақылау мақсатында енгізген нормалармен шектеледі.

Осы тұрғыда мөлшерлемені өзгеріссіз сақтау болашақта ақша-несие жағдайларын жұмсартуға мүмкін болатын классикалық сигнал болатынын атап өткен жөн. Алайда қысқа мерзімді перспективада мөлшерлеме 18,0% деңгейінде сақталады деп болжауға болады — бұл бюджет пен салық саласындағы өзгерістер күшіне енгенге дейін және олардың алғашқы нәтижелері байқалғанға дейін жалғасады.