Мұнай бағасының өсуі Қазақстанның экспорттық кірісін арттырып, теңгені қолдауы мүмкін. Алайда энергетикалық дағдарыс инфляцияны күшейтіп, сыртқы қарыз алу мен инвестиция тарту құнын қымбаттатуы ықтимал.
Еуразиялық тұрақтандыру және даму қорының (ЕТДҚ) 2026 жылғы күзгі экономикалық шолуына сәйкес, мұнай бағасының жоғары болуы Қазақстан экономикасына бір мезгілде оң және теріс әсер етуі мүмкін.
Қордың базалық болжамы бойынша, 2026 жылы Қазақстанның ағымдағы шотының тапшылығы жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) 1%-ына дейін қысқарады. Бұған ықпал ететін факторлардың бірі — мұнай нарығындағы қолайлы жағдай.
Егер Таяу Шығыстан мұнай жеткізудегі үзілістер ұзаққа созылса, әлемдік нарықта мұнай бағасы болжамды деңгейден жоғары сақталуы мүмкін. Мұндай жағдайда мұнай нарығындағы ұсыныстың сұраныстан асып түсуі 2027 жылдың бірінші тоқсанынан кейінге шегерілуі ықтимал.
Қазақстан үшін бұл экспорттық кірісті арттыруға мүмкіндік береді. Алайда экономикалық пайда мұнай өндіру мен оны тасымалдау көлемінің жеткілікті деңгейде сақталуына байланысты.
Мұнай бағасының өсуі теңгеге қалай әсер етеді?
Мұнай экспортынан түсетін кірістің артуы ішкі нарықтағы шетел валютасының ұсынысын көбейтіп, теңгеге қолдау көрсетуі мүмкін.
Дегенмен мұнай бағасының өсуі теңгенің нығаюына автоматты түрде кепілдік бермейді. Валюта бағамына мұнай экспортының нақты көлемі, экспорттық кірістің елге түсуі және сатылуы, импортқа жұмсалатын қаражат пен валютаға деген сұраныс та әсер етеді.
Энергетикалық дағдарыс инфляцияны күшейтуі мүмкін
Мұнай бағасының өсуінің кері жағы да бар. Энергия тасымалдаушылардың қымбаттауы көлік және өндіріс шығындарын арттырады. Бұл шығындар импортталатын тауарлар мен жабдықтардың бағасына әсер етуі мүмкін.
Сонымен қатар инфляциялық қысымның сақталуы әлемдік орталық банктердің жоғары пайыздық мөлшерлемелерді ұзақ уақыт бойы ұстап тұруына себеп болуы ықтимал.
Бұл жағдайда қазақстандық компаниялар үшін сыртқы қарыз тарту мен инвестициялық жобаларды қаржыландыру қымбаттауы мүмкін.
ЕТДҚ бағалауынша, қолайсыз сценарий жүзеге асса, 2026 жылы әлемдік экономиканың өсу қарқыны 0,6 пайыздық тармақтан астам баяулауы мүмкін.
Қазақстан үшін негізгі тәуекел қандай?
Мұнай бағасының жоғары болуы Қазақстанның экспорттық кірісін арттырғанымен, экономиканың барлық саласына бірдей пайда әкелмейді. Энергия бағасының өсуі инфляцияны күшейтіп, импорттық шығындар мен капитал тарту құнын арттыруы мүмкін.
Сондықтан Қазақстанның мұнай бағасының өсуінен нақты қаншалықты пайда көретіні тек баррель құнына емес, экспорт көлеміне, инфляция деңгейіне және қаржыландыру шарттарына да байланысты.