Қазақстан мұнай-газ саласын дамытуда шикізатты өндірумен қатар, оны терең өңдеуге басымдық беріп отыр. Негізгі мақсат – мұнай өңдеу көлемін арттырып, ішкі нарықты мұнай өнімдерімен қамтамасыз ету және қосылған құны жоғары өнімдер өндірісін кеңейту.
2024 жылы Қазақстанда 18,3 млн тонна мұнай өңделіп, жоспарлы көрсеткіштен 2,23% асып түсті. Мұнай өнімдерін өндіру көлемі 14,75 млн тоннаны құрады.
2025 жылы мұнай өңдеу көлемі 18,4 млн тоннаға дейін өсті. Бұл жоспардан 4,5% жоғары көрсеткіш. Ал өндірілген мұнай өнімдерінің көлемі 15,47 млн тоннаға жетіп, жоспарлы межеден 6,3%-ға артты.
2026 жылы елімізде 15,49 млн тонна мұнай өнімін өндіру жоспарланып отыр.
Өңдеу қуаты екі еседен астам артады
Мұнай өңдеу саласын одан әрі дамыту үшін Үкімет 2025–2040 жылдарға арналған мұнай өңдеу саласын дамыту тұжырымдамасын бекітті.
Құжат бойынша қолданыстағы мұнай өңдеу зауыттарын кеңейту жоспарланған. Соның нәтижесінде олардың жиынтық өңдеу қуаты жылына 18 млн тоннадан 29 млн тоннаға дейін жеткізіледі.
Бұдан бөлек, жылына 10 млн тонна мұнай өңдейтін жаңа ірі зауыт салу жоспарланып отыр.
Осы жобалар іске асқан жағдайда Қазақстанның жалпы мұнай өңдеу қуаты жылына 40 млн тоннаға дейін жетеді.
Өңдеу тереңдігі артады
Саладағы жоспар тек көлемді ұлғайтумен шектелмейді. Мұнайды өңдеу тереңдігін қазіргі 89%-дан 94%-ға дейін арттыру көзделген.
Сонымен қатар:
мотор отындарын өндіру көлемі ұлғайтылады;
мұнай-химия өндірісі дамытылады;
мұнай өнімдерінің ассортименті кеңейтіледі;
өнім сапасы экологиялық К4 стандартынан К5+ стандартына кезең-кезеңімен көтеріледі.
Бұл өзгерістер Қазақстанның мұнайды тек экспорттайтын ел емес, оны терең өңдеп, жоғары қосылған құны бар өнім шығаратын мемлекет ретіндегі әлеуетін арттыруға бағытталған.
Негізгі мақсат – шикізаттан дайын өнімге дейін
Мұнай өңдеу қуаттарын кеңейту ішкі нарықтағы сұранысты қамтамасыз етуге және жекелеген мұнай өнімдері бойынша импортқа тәуелділікті азайтуға мүмкіндік береді.
Сонымен бірге отандық мұнайды тиімді пайдалану, жаңа өндірістер құру және мұнай-химия саласын дамыту үшін қосымша мүмкіндік пайда болады.
Осылайша, Қазақстанның мұнай-газ секторындағы негізгі бағыттардың бірі біртіндеп шикізаттық модельден толық өндірістік циклге көшуге бағытталып отыр. Яғни мұнайды өндірумен қатар, оны терең өңдеп, жоғары қосылған құны бар өнім шығару саланың ұзақ мерзімді даму стратегиясындағы маңызды басымдыққа айналмақ.