Цифрлық экономика мен әлеуметтік желілердің қарқынды дамуымен маркетингте жаңа құралдар пайда болды. Солардың бірі – тауарлар мен қызметтерді алға жылжыту мақсатында өткізілетін лотореялар мен ойындар. Дегенмен, құқықтық белгісіздік көптеген кәсіпкерлер үшін үнемі қауіп тудыруда. Бұл туралы Zanger арнасы жазады.

Неліктен бұл мәселе өзекті?

Қазақстанда стандартты маркетингтік акциялар кейбір реттеушілер тарапынан заңсыз лотерея немесе ойын ретінде бағаланған жағдайлар кездеседі. Мұндай түсініспеушілік кейде әкімшілік жазалауға немесе тіпті қылмыстық қудалауға әкеліп соқты.

Мысалы, белгілі блогерлерге қатысты кейбір ойын акциялары 445-1-бап бойынша заңсыз лотерея ретінде бағаланған. Кейде әкімшілік істер кейін экономикалық тергеулер департаментіне жіберіліп, қылмыстық жаза қою қаупіне әкелген жағдайлар да бар.

Маркетинг пен лотерея: құқықтық шекара

Қазақстан заңнамасында лотерея мен маркетингтік акциялар арасындағы айырмашылық айқын көрсетілген. Онда:

• Лотерея – қатысушыларға жеңімпаз болу мүмкіндігін беретін ойын, мұнда билетті сатып алу – міндетті шарты.
• Маркетингтік ойын – өнім немесе қызметті сатып алған сатып алушыға тегін бонус ретінде ұсынылатын акция, мұнда сатып алушы рискаға қатыспайды және тек нақты тауар сатып алады.

Сонымен, егер акция лотереялық билетті талап етпесе және қатысушылардың негізгі міндеті – нақты өнім немесе қызмет алумен шектелсе, онда бұл – заңдық тұрғыдан маркетингтік акция, кейбір мемлекеттік органдардың түсініктен тыс лотерея деп бағалануы заңсыз.

Қай жерде құқықтық түсініспеушілік туындауда?

Құжат авторының талдауынша, кейбір ведомство акцияларды лотереямен шатастырып, маркетингтік жолмен өткізілген акцияларды қылмыстық және әкімшілік жауапкершілікке тартуға себепші болуда. Бұл ретте:

• Лотерея мен маркетинг құқықтық түрде мүлдем бөлек категориялар.
• Маркетингтік акциялар заңмен реттелмеген деген желеумен оларды қылмыстық тұрғыда қолдануға немесе лицензия талап етуге негіз жоқ.
• Кейбір лауазымды органдар маркетинг пен лотереяны шатастырып, кәсіпкерлерге айып тағуда.

Не істеу керек? Заңдық айқындыққа қалай жетеміз?

• Маркетингтік акциялар мен лотереяларды анық және құқықтық тұрғыда бөліп көрсету қажет.
• Заңнамалық дефиницияларды нақтылау – құқықтық қақтығыстарды болдырмайды.
• Ұлттық практикада маркетингтік розыгрыштардан туындайтын даулар мен қылмыстық істердің алдын алу үшін реттеуші органның қызметі мен түсіндірмелері қайта қарастырылуы тиіс.

Қорытынды: Қазақстанда маркетингтік розыгрыштар әлі күнге дейін құқықтық түсініспеушілік тудырып келеді. Бұл жағдай бизнес үшін заңсыз айыптаулар мен қылмыстық жауапкершілікке дейін апарады. Сондықтан заңнаманы жаңарту және айқын түсініктемелер беру – қазіргі кәсіпкерлік орта үшін аса маңызды.