Қазақстанда компания басшысының электрондық цифрлық қолтаңбасын (ЭЦҚ) бухгалтерге беру заң бұзушылық болып саналады. Мұндай жағдайда ЭЦҚ иесіне де, оны пайдаланған адамға да айыппұл салынуы мүмкін. Айыппұл мөлшері құқық бұзушылықтың сипаты мен тұлғаның мәртебесіне қарай 865 мың теңгеге дейін жетеді. Бұл туралы Uchet.kz хабарлады.
2026 жылғы шілдеден бастап электрондық цифрлық қолтаңбаны пайдалану тәртібі Цифрлық кодекспен реттеледі. Құжат басқа адамның жабық кілтін пайдалануға және оны өзге адамға беруге тыйым салады. Бұл талап компанияның бухгалтері мен салық есептілігін тапсыратын қызметкерлерге де қатысты.
Басшының келісімімен оның ЭЦҚ-сын пайдалану да заңды болып саналмайды. Цифрлық кодекстің 51-бабы жабық кілтті басқа адамға беруге және өзге тұлғаның кілтін пайдалануға тыйым салады. Ал 58-бап ЭЦҚ иесіне жабық кілтін бөгде адамдардың қол жеткізуінен қорғау міндетін жүктейді.
ЭЦҚ-ны бергені және пайдаланғаны үшін айыппұл
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 640-бабына сәйкес, айыппұл мөлшері құқық бұзушылықтың түрі мен ұйымның санатына байланысты белгіленеді. 2026 жылы 1 АЕК — 4 325 теңге.
Жабық кілтті басқа адамға бергені үшін:
Жеке тұлғаларға — 43 250 теңге (10 АЕК);
Лауазымды тұлғаларға, шағын бизнес пен коммерциялық емес ұйымдарға — 64 875 теңге (15 АЕК);
Орта бизнеске — 129 750 теңге (30 АЕК);
Ірі бизнеске — 648 750 теңге (150 АЕК).
Басқа адамның ЭЦҚ-сын пайдаланғаны үшін:
Жеке тұлғаларға — 216 250 теңге (50 АЕК);
Лауазымды тұлғаларға, шағын бизнес пен коммерциялық емес ұйымдарға — 432 500 теңге (100 АЕК);
Орта бизнеске — 648 750 теңге (150 АЕК);
Ірі бизнеске — 865 000 теңге (200 АЕК).
Демек, директордың ЭЦҚ-сымен есептілік тапсыратын бухгалтерге 216 250 немесе 432 500 теңге көлемінде айыппұл салынуы мүмкін. Нақты мөлшер құқық бұзушылыққа қатысушының мәртебесіне қарай анықталады.
Сонымен қатар жабық кілттің қауіпсіздігін қамтамасыз етпеген сертификат иесіне де 216 250 теңге айыппұл қарастырылған.
Бухгалтерге ЭЦҚ-ны заңды түрде қалай беруге болады?
Басшы бухгалтерге өзінің ЭЦҚ-сын бермей-ақ, құжаттарға қол қою құқығын рәсімдей алады. Ол үшін қызметкер өз атына рәсімделген жеке ЭЦҚ-ны пайдалануы керек.
Цифрлық кодекстің 62-бабына сәйкес, ұйым қызметкерлеріне тиісті өкілеттіктер беруге болады.
2026 жылғы қыркүйектен бастап Қазақстанның Ұлттық куәландырушы орталығы заңды тұлғаларға арналған сертификаттардың үш санатын қолданады:
Бірінші басшы;
Қол қою құқығы бар қызметкер;
Ұйым қызметкері.
Компания атынан өкілеттік шегінде құжаттарға қол қою үшін бухгалтерге «Қол қою құқығы бар қызметкер» санаты бойынша ЭЦҚ рәсімдеу қажет.
Өтінім Ұлттық куәландырушы орталығының порталы арқылы беріледі. Ол үшін ұйымның БСН-і, өтініш берушінің ЖСН-і мен телефон нөмірі қажет. Жеке басын бейне сәйкестендіру арқылы растау керек.
Одан кейін компания басшысы Ұлттық куәландырушы орталығының жеке кабинетіндегі «Қызметкерлердің ЭЦҚ-сы» бөлімінде өтінімді мақұлдайды.
Жеке кәсіпкерлер үшін тәртіп қандай?
Жеке кәсіпкерлер бухгалтерге салық есептілігін тапсыру өкілеттігін сенімхат арқылы немесе салық органының ақпараттық жүйесінде электрондық құжат рәсімдеу арқылы бере алады.
ИС ИСНА жүйесінде бұл үшін салық төлеушінің профиліндегі «Өкілдер және құқықтар» бөліміне кіріп, бухгалтердің деректерін енгізу, оның өкілеттіктері мен мерзімін белгілеу қажет.
Осыдан кейін бухгалтер кәсіпкердің жабық кілтін пайдаланбай-ақ, өзінің ЭЦҚ-сымен жүйеде жұмыс істей алады.
Маңыздысы — сенімхаттың болуы басқа адамға ЭЦҚ файлын беруге рұқсат етпейді. Өкілдің әрекеттері салық төлеушінің әрекеттері ретінде танылуы мүмкін, сондықтан кәсіпкер немесе ұйым өз міндеттемелері үшін жауап береді.
Электрондық шот-фактураларды рәсімдеу тәртібі
2026 жылғы 13 қазаннан бастап Қазақстанда электрондық шот-фактураларды (ЭШФ) жазып беру қағидаларына өзгерістер енгізілді. Қаржы министрінің №646 бұйрығына сәйкес, құжаттарға салық төлеушінің немесе уәкілетті тұлғаның ЭЦҚ-сымен қол қоюға болады.
Заңды тұлғаны ЭШФ ақпараттық жүйесінде алғаш рет тіркеуді компания басшысы жүзеге асырады. Кейін ұйым басқа қызметкерлерге де жүйеде жұмыс істеу құқығын бере алады. Ол үшін өкілдің өкілеттіктері мен олардың қолданылу мерзімі көрсетілген электрондық сенімхат рәсімделеді.
Жеке кәсіпкерлер де ЭШФ жүйесінде өкілдер тағайындай алады. Берілген құқықтарға қарай қызметкер құжаттарды жасай, қарай және басып шығара алады.
Егер өкілеттік тоқтатылса, электрондық сенімхатты бір күнтізбелік күннен кешіктірмей кері қайтару қажет.
Басқа адамның ЭЦҚ-сын пайдаланғаны қалай анықталуы мүмкін?
Салық органдары есептілік жіберілген IP-мекенжайлар туралы техникалық деректерді пайдалана алады. Бірнеше компанияның немесе кәсіпкердің есептілігі бір IP-мекенжайдан жіберілсе, бұл қосымша тексеруге негіз болуы мүмкін.
Алайда бір IP-мекенжайдың қолданылуы өздігінен ЭЦҚ-ның заңсыз берілгенін дәлелдемейді. Жағдай қосымша тексерілуі керек.
ЭШФ жүйесінде құжатқа қол қою кезінде пайдаланылған сертификат пен уәкілетті тұлға туралы мәліметтер де сақталады.
2026 жылғы 9 қазаннан бастап ЭЦҚ туралы заңнаманың сақталуына қатысты жаңартылған тексеру парағы қолданылады. Онда жабық кілтті басқа адамдарға беруге тыйым салу талабы да қамтылған.
Кәсіпкерлер не істеуі керек?
Егер бухгалтер директордың ЭЦҚ-сын пайдаланып жүрсе, ұйым қолданыстағы тәртіпті өзгертуі қажет.
Ол үшін:
Бухгалтерге өз атына жеке ЭЦҚ рәсімдеу;
Компания атынан қол қою құқығын ресми түрде беру;
ИС ИСНА және ЭШФ жүйелерінде қажетті өкілеттіктерді бөлек рәсімдеу;
Бухгалтер жұмыстан кеткенде немесе өкілеттігі тоқтағанда, оның қолжетімділігін жою қажет.
Егер жабық кілт басқа адамға берілген болса, тиісті сертификатты кері қайтарып, жаңасын рәсімдеу мәселесін қарастырған жөн.
Негізгі талап: бухгалтер компанияның құжаттарына өз ЭЦҚ-сымен және ресми берілген өкілеттіктер шегінде қол қоюы керек.