2026 жылғы ақпан айында Қазақстандағы өңдеу өнеркәсібінің іскерлік белсенділігі төмендеуді жалғастырды. Кәсіпорындар өндіріс көлемін қысқартуға, қызметкерлерді ақысыз демалысқа жіберуге және сатып алу көлемін азайтуға мәжбүр. Теріс трендтің негізгі себептері – ішкі сұраныстың әлсіздігі және қаңтар айында ҚҚС көлемінің өсуі, ол шығындардың күрт артуына әкелді.

S&P Global зерттеу нәтижелеріне сәйкес, Freedom Holding Corp. қолдауымен есептелетін Қазақстанның өңдеу өнеркәсібі бойынша іскерлік белсенділік индексі (PMI) ақпанда 48,1 пунктке төмендеді (қаңтарда – 49,8). Индекс екі ай қатарынан 50 пункттің төменінде болып, саланың жағдайының нашарлағанын көрсетеді – бұл 2025 жылғы тамыздан бері ең қарқынды төмендеу.

Тапсырыс көлемінің азаюы және кадрларды қысқарту

Индекстің төмендеуінің басты себебі – өндіріс көлемінің жылдам қысқаруы, оның қарқыны қазан айынан бері ең жоғары деңгейге жетті. Сауалнама қатысушылары бұл жағдайды сұраныстың жоқтығы мен жаңа тапсырыстардың қысқаруымен байланыстырады.

Төмендеуді сезген зауыттар шығындарды азайта бастады. Өнеркәсіпте үш ай ішінде алғаш рет кадр саны қысқарды. Кейбір кәсіпорындар қызметкерлерді ақысыз демалысқа жіберуге мәжбүр болды. Сонымен қатар, компаниялар сатып алу белсенділігін төмендетіп, шикізат пен дайын өнім қорларын қысқартып жатыр.

Салық қысымы және баға

Қаңтарда күшіне енген ҚҚС мөлшерінің өсуі бизнес маржасына айтарлықтай соққы жасады. Ақпанда дайын өнім бағасының инфляциясы қаңтардағы рекордтық деңгейге қарағанда бәсеңдегенімен, әлі де жоғары болып отыр. Шығындардың өсу қарқыны 2022 жылғы қарашадан бері екінші орынға шықты. Пайданы қорғау мақсатында өндірушілер өсіп кеткен шығындарды соңғы тұтынушыларға аударып отыр.

«Қазақстанның өңдеу өнеркәсібі ақпан айында ресурстарды белсенді оңтайландыру кезеңіне кірді деп ойлаймыз. PMI көрсеткішінің екі ай қатарынан 48,1-ге түсуі ішкі сұраныстың әлсіздігін және жоғары салықтық қысым жағдайында маржаны қорғауды көрсетеді. Компаниялар шығындарды қатаң басқаруға көшті – кадрлар мен қорлар қысқартылуда», – дейді Freedom Finance Global PLC қаржы талдау департаментінің директоры Ерлан Әбдікәрімов.

«Алдағы бір жылда жағдай оңалады»

Нақты қиындықтарға және көрсеткіштердің төмендеуіне қарамастан, өндірушілер болашаққа сенімін сақтайды. Келесі 12 айға арналған іскерлік оптимизм индексі екі ай қатарынан өсіп, ақпанда соңғы төрт айдағы ең жоғары деңгейге жетті. Компаниялар сұраныстың тез қалпына келетініне үміттеніп, өндірісті кеңейту және жаңа жарнамалық кампаниялар арқылы арттыруды жоспарлап отыр. Ерлан Әбдікәрімовтің айтуынша, бұл қазіргі төмендеуді бизнес тек уақытша өзгеріс ретінде қабылдап отырғанын көрсетеді.

2026 жылғы 1 наурыздағы жағдай бойынша республикалық бюджеттің салықтық түсімдері бойынша жоспардың орындалуы 113,7 құрады, бюджетке 2 979,0 млрд теңге түсті. Өткен жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда өсу қарқыны 677,5 млрд теңге немесе 129,4%.

Оң динамика негізгі бюджет құраушы салықтар есебінен қамтамасыз етілді. Корпоративтік табыс салығы (КТС) бойынша өсу қарқыны 116,9% (+118,0 млрд. теңге), Қосылған құн салығы (ҚҚС) бойынша 138,8% (+428,6 млрд. теңге) құрады.

Биылдан бастап жаңа Салық кодексі еніп, ҚҚС 12%-дан 16%-ға көтерілген.