2025 жылы Қазақстандағы бөлшек несиелеу нарығында айқын бәсеңдеу үрдісі байқалды. Бұл, ең алдымен, жеке тұлғалар тарапынан сұраныстың төмендеуімен байланысты болды. Негізгі құлдырау кепілсіз несиелер сегментінде тіркелді — бұл бағыттағы өтінімдер саны жылдық мәнде 16,9% азайды. Аталған сегмент барлық өтінімдердің 91%-ын құрайтынын ескерсек, жалпы нарық динамикасына оның әсері шешуші фактор болды, деп жазады Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы.

Жалпы, қазақстандықтардан түскен несиелік өтінімдер саны 13,7% қысқарды. Бұл — алдыңғы жылғы 13,8%-дық өсімнен кейінгі сұраныс динамикасының кері бұрылуын білдіреді. 

Сонымен қатар, басқа сегменттерде өсім сақталды. Атап айтқанда, ипотекалық несиелеу 9,2%, автонесиелеу 41,8%, ал кепілмен берілетін тұтынушылық несиелер 77,1% артты. Бұл халықтың сұранысы біртіндеп қамтамасыз етілген өнімдерге ауысып жатқанын көрсетеді.

Кепілсіз сегменттегі салқындау бірнеше факторлардың жиынтығымен түсіндіріледі. Олардың қатарында ақша-несие саясатының қатаюы, халықтың нақты табысының төмендеуі және нарықтың белгілі бір деңгейде қанығуы бар. Бұған қоса, бірегей қарыз алушылар санының 57 мың адамға азаюы да сұраныстың әлсіреуін дәлелдейді. Бұл халықтың сақтыққа көшуін және жаңа клиенттер базасының кеңею әлеуетінің шектелгенін білдіреді.

Жаңа берілген несиелер көлемінің өсімі де айтарлықтай баяулады — 8,7%-ға дейін (бұған дейін 21,9%). Ал несие портфелінің өсімі 19,8% болды. Бұл — ірі сомалар мен ұзақ мерзімдерге берілетін, кепілмен қамтамасыз етілген несиелердің үлесі артқанын көрсетеді.

Қаржылық жағдайлардың қатаюы аясында несиелердің құны да өсті. Орташа мөлшерлеме 18,2%-ға жетіп, 1,4 пайыздық тармаққа артты. Ең үлкен өсім автонесиелеу мен тұтынушылық сегментте байқалды, ал ипотекада мемлекеттік жеңілдетілген бағдарламалардың арқасында мөлшерлемелер салыстырмалы түрде тұрақты қалды.

Өтінімдерді мақұлдау деңгейі де төмендеді — 29,2%-дан 26,2%-ға дейін. Бұл, әсіресе, кепілмен берілетін тұтынушылық несиелер мен ипотекада қатты байқалды. Мұндай өзгерістер базалық мөлшерлеменің өсуі, макропруденциялық талаптардың күшеюі және банктердің тәуекелдерді қайта бағалауы нәтижесінде орын алды.

Сонымен қатар, мерзімі өткен берешек үлесі 2,9%-дан 4,0%-ға дейін өсті. Бұл негізінен тұтынушылық сегменттегі жағдаймен байланысты. Себептердің қатарында проблемалық қарыздарды сатуға қойылған шектеулер мен халық табысының төмендеуі бар.

2026 жылға қарай нарықтағы салқындау үрдісі сақталады деп күтілуде. Қатаң ақша-несие саясаты мен бұрын енгізілген реттеуші шаралардың кешіктірілген әсері нарыққа қысым көрсетуді жалғастырады. Қазіргі уақытта нарық түзету фазасына өткен — 2026 жылдың алғашқы екі айында несиелер беру көлемі 5,9% төмендеді.

Осы жағдайда қосымша макропруденциялық қатаңдату шаралары аса қажет емес, өйткені нарықтың өзі-ақ теңгерімге келу кезеңіне өтіп отыр.

Қорыта айтқанда, бөлшек несиелеу нарығы құрылымдық өзгеріс кезеңіне өтті. Кепілсіз несиелердің үлесі қысқарып, қамтамасыз етілген өнімдерге сұраныс артып келеді. Бұл — қатердің қайта бағалануы мен халықтың қаржылық мінез-құлқының өзгеруінің айқын белгісі. Алдағы кезеңде нарықтың тұрақтануы дәл осы жаңа құрылым арқылы қалыптасуы ықтимал.