Авторлар: Арслан Аронов, Дарья Мартыневская – Halyk Finance Талдау орталығы
2026 жылғы қаңтарда негізгі капиталға инвестициялар (НКИ) өсімі жылдық мәнде 3,4% болды (2024 жылғы қаңтарда – 0,2%). Бұл өсім меншікті қаражат есебінен қаржыландырудың қалыпты өсуі және бюджет инвестициясының елеулі төмендеуі аясында қарызға алынған қаржының ұлғаюымен байланысты. Сонымен қатар 2025 жылдың бірінші жартысындағы 19,3% шегіне жеткеннен кейін, өсім қарқыны соңғы жеті ай бойы баяулауды жалғастыруда. Қаңтардағы өсімнің баяулауына едәуір дәрежеде жылдың басындағы маусымдық фактор әсер етті. Бюджет қаражатын және жеке құрылысшылар қаражатын есепке алмағанда, инвестиция өсімі жылдық мәнде 12,9% болды.
Инвестицияның басым көзі шаруашылық жүргізуші субъектілердің меншікті қаражаты, оның үлесі 2025 жылғы қаңтардағы 70,5%-бен салыстырғанда 71,5%-ға дейін өсті, бірақ 2024 жылғы қаңтармен салыстырғанда едәуір төмендеді. Сонымен қатар бюджет қаражатының үлесі 2025 жылғы қаңтардағы 16,2%-дан 2026 жылғы қаңтарда 6,9%-ға дейін қысқарды. Біздің ойымызша, бұл динамика уақытша сипатқа ие. Инвестициядағы мемлекеттік қаржыландыру үлесінің қысқаруының ықтимал себебі Ұлттық қордан трансферт көлемінің жоспарлы қысқаруы болуы мүмкін. Айта кетейік, меншікті қаражат санатына мемлекеттік компаниялардың қаражаты да кіреді, ол квазибюджеттік қаражат болып саналады, сондықтан инвестицияға мемлекеттің нақты қатысу деңгейі едәуір жоғары деп болжауға болады. Сонымен қатар банк несиесінің одан сайын өсіп келеді – 2024 жылғы қаңтардағы 1,6%-дан және 2025 жылғы қаңтардағы 3,9%-дан 2026 жылғы қаңтарда 10,1%-ға дейін жетті. Біз бюджет қаржыландыруының қысқаруы несие құралдардың кеңеюімен, соның ішінде Қазақстанның Даму Банкі және басқа мемлекеттік даму институттары арқылы өтеледі деп болжаймыз, бұл да инвестиция динамикасындағы мемлекеттің үлесінің өсуіне әсер етеді.
2026 жылғы қаңтарда бюджет инвестициясы негізінен екі секторға бағытталды: көлік (48%) және білім беру (24%). Қалған инвестиция өнер, ойын-сауық, демалыс (11%) және электр және сумен жабдықтау инфрақұрылымы (12%) арасында бөлінді.
Негізгі салалардың ішінде өсім ауыл шаруашылығында (негізінен жеңілдетілген несиелеу және өткен жылдың төмен базасы есебінен), өңдеуші өнеркәсіпте, электрмен жабдықтауда (елеулі қарыз тарту есебінен), саудада, телекоммуникацияларда және жылжымайтын мүлік операцияларында байқалды.
2026 жылғы қаңтарда өткен жылдың қаңтарымен салыстырғанда инвестицияның азаюы тау-кен өнеркәсібінде, сумен жабдықтауда, көлікте, қаржыда, ғылымда, білім беруде және денсаулық сақтауда байқалды.
Инвестицияның салалық құрылымында жылжымайтын мүлік операциялары секторы 22,5% үлеспен көшбасшылықты сақтап отыр. Электрмен жабдықтау саласындағы инвестицияның ұлғаюы есебінен оның НКИ көлеміндегі үлесі 2026 жылдың 1 айында 13,5%-ға дейін өсті. Оң динамикаға қарамастан, өңдеуші өнеркәсіптің үлесі әлі де тау-кен өнеркәсібінен төмен – тиісінше 14,0% және 21,9%. Экономиканың құрылымын сапалы өзгерту және ұзақ мерзімді тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін өңдеуші өнеркәсіпке капитал салымдарының тау-кен саласына қарағанда жедел өсуі басым міндет болып қала береді.
НКИ мақсаттық құрылымында ғимараттар мен құрылыстарды салу және күрделі жөндеу жұмыстары басым – 2026 жылғы қаңтарда 51,4% (2025 жылғы қаңтарда 67,3%), ал машиналар мен жабдықтарды сатып алуға инвестиция үлесі 42,9% болды (2025 жылғы қаңтарда 28,4%). Құрылыс шығыны негізінен инфрақұрылымдық және басқа жобаларды іске асыру шеңберінде мемлекеттік бюджет есебінен қаржыландырылады. Тиісінше, бюджет ақшасының азаюы құрылыс пен күрделі жөндеуге инвестиция үлесінің төмендеуіне алып келді. Алайда бір айдағы инвестиция динамикасы көрсеткішті толық сипаттамайды және жыл бойы НКИ мақсаттық құрылымы өткен жылмен салыстырғанда өзгермейді деп күтіледі.
Бюджет қаржыландыруы үлесінің төмендеуіне қарамастан, біз сыртқы және ішкі қарыз алу есебінен, әртүрлі мемлекеттік даму институттары арқылы инвестициялық процестегі мемлекеттің рөлінің өсуін күтеміз. Біздің бағалауымыз бойынша, бюджет қаржыландыруының үлесі жыл соңына қарай қайта өседі.
Жалпы алғанда, алдағы үш жылда экономиканы жеңілдетілген қаржыландыру үшін қаражатты ауқымды тартуға бағытталған бұрын жарияланған мемлекеттік бағдарламаларды іске асыру инвестициялық қызметтегі мемлекеттің рөлін күшейтуге ықпал етеді. Біз биыл НКИ өсім қарқыны өткен жылмен салыстырғанда анағұрлым қалыпты болады деп күтеміз. Тұрақты және сапалы ұзақ мерзімді экономикалық даму үшін технологиялық жаңғырту мен инновацияларға инвестицияларды ынталандыруды жалғастырып, жеке инвестицияларды кеңейту үшін жағдай жасау маңызды.