Салтанат Игенбекова, Halyk Finance
2025 жылдың 11 айының қорытындысы бойынша Қазақстан өнеркәсібі былтырғымен салыстырғанда 7,4% өсті. Бұл өсімнің негізгі қозғалтқышы — тау-кен секторы, нақтырақ айтсақ, мұнай өндірісі. Инфрақұрылымдық жобалар мен мұнайдың көптеп өндірілуі өңдеу өнеркәсібіне де оң әсерін тигізіп жатыр. Дегенмен, өңдеу саласының қарқыны жалпы ЖІӨ өсімінен қалып келеді.
Өңдеу өнеркәсібінің жартысына жуығын (40,4%) құрайтын металлургия саласындағы баяу өсім жалпы көрсеткішті тежеп тұр. Қызығы, металлургия мемлекеттік субсидиялар мен салықтық жеңілдіктерді ең көп алатын сала болса да, бұл қолдау әлі күнге дейін өндірістің күрт өсуіне әкелген жоқ.
Электр, газ және сумен жабдықтау секторларында да өсім мардымсыз. Тіпті кейбір сегменттерде көрсеткіш төмендеп жатыр, бұл экономиканың тұрақты дамуы үшін үлкен тәуекел тудырады.
Негізгі цифрлар мен фактілер: өнеркәсіптің жалпы өсімі: +7,4% (қаңтар-қараша); тау-кен өндірісі: +9,7% (жыл басынан бергі ең жоғарғы көрсеткіш); өңдеу өнеркәсібі: +5,9%.
Тау-кен саласының 9,7% өсуіне негізінен шикі мұнай өндірісінің 14,1% артуы себеп болды. Бұл жерде Теңіз кенішіндегі өндірістің ұлғаюы басты рөл атқарып отыр. Сондай-ақ, көмір өндіру 9,7% өссе, металл кендерін өндіру, керісінше, 0,6% азайған.
Өңдеу өнеркәсібі (өсім +5,9%) ІЖӨ-нің жалпы өсімінен (6,4%) қалып отыр. Мұндағы басты мәселе — металлургияның әлсіздігі (+1,1%). Бұл сала сыртқы нарықтарға, әсіресе Қытайдың сұранысына қатты тәуелді. Сонымен қатар инфрақұрылымның тозуы, энергияның қымбаттығы және дайын кен орындарының тапшылығы саланы тығырыққа тіреп тұр. Мемлекеттік қолдау шараларының тиімділігін қайта қарау қажеттігі туындап отыр.
Есесіне, машина жасау (+11,6%) және тамақ өнімдері өндірісі (+8,7%) жақсы нәтиже көрсетіп, өңдеу саласына демеу болды.
Энергетика саласы 2,3% өскенімен, сумен жабдықтау және қалдықтарды кәдеге жарату секторы 6,3% құлдырады. Бұл салалар өнеркәсіптің басқа тармақтарынан қалып қойғандықтан, алдағы уақытта бүкіл индустрияның дамуына кедергі болуы мүмкін.
Биылғы өнеркәсіптік өсім негізінен шикізат пен мемлекеттік шығындардың арқасында болып отыр. Алайда бұл факторлардың әсері біртіндеп азая бастайды.
2026 жылы мұнай өндіру шыңына жетіп, содан кейін баяулауы мүмкін. Шикізат бағасының құбылмалылығы мен мұнай өндірісінің тежелуі өнеркәсіпке қысым жасайды. Сондықтан экономиканың сыртқы шоктарға төзімділігін арттыру үшін өңдеу өнеркәсібін модернизациялау мен әртараптандыру — ең бірінші кезектегі міндет болып қала бермек.
Салтанат Игенбекова – Талдау орталығы
Осы жарияланымдағы материалды пайдаланған кезде түпнұсқаға сілтеме жасау міндетті.