Қыркүйек айының соңында USD/KZT бағамы 1 доллар үшін 549,07 теңге болды — бұл ай ішінде 1,9%, ал маусым айымен салыстырғанда 5,6% әлсіреу дегенді білдіреді. Теңгенің тоқсандық орташа бағамы 1 доллар үшін 536,05 теңгеге дейін әлсіреп, екінші тоқсандағы 513,77 теңгеден жоғарылады, деп жазады Halyk Finance сарапшылары.
Негізгі қысым шілде мен қыркүйекте байқалды, ал тамызда экспорттық түсімдердің маусымдық түсуі мен инвестициялық белсенділіктің баяулауына байланысты теңге біршама нығайды.
Теңгенің әлсіреуі фундаменталды факторлардың тұрақты жағдайында болды: мұнай бағасы барреліне 69 доллар шамасында сақталды, мұнай экспорты өсуін жалғастырды, ал АҚШ долларының индексі төмен деңгейде қалды. Бағамға қысымның негізгі себебі — инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыру аясында импорттың өсуі, бұл шетел валютасына сұранысты арттырды. Сонымен қатар, нарықтың өз тереңдігі мен өтімділігі шектеулі болғандықтан, жеке қатысушылардың белсенділігі арта түсті.
Шілде айының соңында Ұлттық банк 2024 жылдың соңынан бері алғаш рет валюталық интервенция жасап, 125,6 млн долларға сатқан. Бұл шешім валютаға деген дүрбелеңді сұраныс фонында қабылданған. Тамызда теңге бағамы тұрақтанды, бірақ қыркүйекте қайта әлсіреді, дегенмен реттеуші жаңа интервенциялардан бас тартты.
Ұлттық банктің мәліметінше, қыркүйекте биржадағы валютаның таза сатылымы 1,04 млрд доллар болды. Сонымен қатар алтын операцияларын айналымдық айна принципі бойынша өтеу және квазимемлекеттік сектор субъектілерінің валюталық түсімдерінің 50%-ын міндетті түрде сату талабы жалғасуда. Ал тамыздан бастап БЖЗҚ үшін валюта сатып алу уақытша тоқтатылды.
«Біздің болжамымыз бойынша, 2025 жылдың соңына қарай теңге бағамы 550–560 теңге шамасында болады. Бұл — импорт көлемінің артуы мен Ұлттық қордан валюта сатылымының азаюына байланысты біртіндеп әлсіреуді көрсетеді (қосымша трансферттер болмаған жағдайда)», – деп жазады сарапшылар
Сонымен бірге, мұнай бағасы жыл соңына дейін қазіргі деңгейде қалады, ал мұнай экспортының көлемі өсе береді. Бұған қоса, алтын операцияларын айна тәсілімен өтеу аясындағы стерилизация көлемі едәуір артады: төртінші тоқсанда осы мақсатта шетел валютасы 1,4 трлн теңге (ай сайын шамамен 848 млн доллар) көлемінде сатылмақ. Бұл операциялар Ұлттық қордан сатылатын валютаның азаюын өтеуге, яғни нарықтағы шетел валютасы ұсынысын арттырып, теңге бағамын қолдауға мүмкіндік береді.
«2026 жылы ұлттық валютаның әрі қарай әлсіреп, 1 АҚШ долларына шаққанда 600–610 теңге шамасында болуы күтіледі (басқа факторлар өзгеріссіз қалғанда). Басты себептер: әлемдік мұнай бағасының төмендеуі; экспорттық түсімнің қысқаруы; Ұлттық қордан сатылатын валютаның азаюы», – дейді мамандар.
Бұл факторлар ішкі валюта нарығындағы сұраныс пен ұсыныс арасындағы теңгерімсіздікті күшейтіп, теңгеге қысымды арттырады.